Aynı isimle marka alınabilir mi diye araştıranlar için belirleyici olan, ismin kime ait olduğudur. Başkasının aynı ya da aynı türdeki mal ve hizmetlerde tescilli veya önceden başvurulmuş markasıyla aynı isim, TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) tarafından resen reddedilir; kendi ad ve soyadınızla ise marka alabilirsiniz, ama önceki markalar ve başkalarının ad hakları bu imkânı sınırlar.
Burada iki ayrı soru iç içe geçiyor. Başkasının markasıyla aynı ismi almak bir şey, kendi adınızı ya da soyadınızı marka yapmak başka bir şey. İkincisinde bile adı taşımanız, sicildeki önceki bir markanın önüne geçmenizi sağlamaz.
Başkasının Markasıyla Aynı İsimle Marka Alınabilir mi?
Aynı ya da aynı türdeki mal ve hizmetler için alınamaz; farklı ve ilişkisiz alanlarda ise mümkün olabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) bu ayrımı iki ayrı ret yoluyla kurar: biri Kurumun kendiliğinden uyguladığı, diğeri ancak önceki marka sahibinin itirazıyla işleyen yol.
Aynı ya da aynı türdeki mal ve hizmette: resen ret (m.5/1-ç)
SMK m.5/1-ç'ye göre aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş ya da daha önceki tarihte başvurusu yapılmış markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler tescil edilmez. TÜRKPATENT bu ret nedenini kimsenin itirazını beklemeden uygular. Önceki tarihli bir başvuru da, henüz tescil edilmemiş olsa bile, aynı engeli oluşturur.
Ayırt edilemeyecek kadar benzer işaret, tüketicinin iki markayı birbirinden ayırmasını sağlayacak anlamlı bir farkın bulunmadığı işaret demektir. Tek bir harf, bir ek ya da tanımlayıcı bir sözcük farkı çoğu zaman bu engeli aşmaya yetmez.
Benzer işaret ve ilişkili alanlar: itiraz üzerine ret (m.6/1)
Daha düşük düzeydeki benzerlikler resen değil, önceki marka sahibinin itirazı üzerine değerlendirilir. SMK m.6/1'e göre işaretlerin ve kapsadıkları mal-hizmetlerin aynılığı ya da benzerliği nedeniyle, halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali de dâhil karıştırılma ihtimali varsa, itiraz üzerine başvuru reddedilir.
Benzerliğin görsel, işitsel ve kavramsal ölçütlerle nasıl tartıldığı için karıştırılma ihtimali rehberine, iki ret yolunun pratikteki farkı için benzer marka nedeniyle ret yazısına bakın.
Farklı Sektörde Aynı İsim Kullanılabilir mi?
Çoğu zaman evet, ama sınıfın farklı olması tek başına güvence değildir. SMK m.11/4'e göre mal veya hizmetlerin aynı sınıflarda yer alması benzer olduklarına, farklı sınıflarda yer alması da benzer olmadıklarına karine teşkil etmez. Örneğin ayakkabı ile ayakkabı mağazacılığı farklı sınıflardadır ama birbirine yakındır; mobilya ile muhasebe yazılımı ise genellikle ilişkisiz kabul edilir.
İkinci sınır tanınmış markalardır. SMK m.6/5'e göre tescilli ya da önceden başvurulmuş bir markanın Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle haksız yarar sağlanabilecek, markanın itibarı zarar görebilecek ya da ayırt edici karakteri zedelenebilecekse, aynı veya benzer markanın başvurusu farklı mal ve hizmetlerde de önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Çok bilinen bir markanın adını ilgisiz bir sektörde kullanmak bu yüzden de risklidir; tanınmışlığın nasıl ispatlandığını tanınmış marka yazısında bulabilirsiniz.
Kendi Adınızı veya Soyadınızı Marka Olarak Tescil Ettirebilir misiniz?
Evet. SMK m.4, kişi adlarını marka olabilecek işaretler arasında açıkça sayar; ad, soyad ya da ikisi birlikte, ayırt edici olmak ve sicilde gösterilebilmek şartıyla marka olabilir. Kendi adınızı marka yapmak için özel bir izin gerekmez; ama o adı taşımanız da başvurunuza tek başına bir öncelik sağlamaz.
Kendi adınızla yapılan başvuru diğer başvurular gibi incelenir. Aynı soyadını aynı alanda daha önce başkası tescil ettirmişse, sizin o soyadını taşımanız m.5/1-ç engelini kaldırmaz. Yaygın bir ad ya da soyadı için sicilde önceki kayıt bulunma ihtimali de yüksektir; bu yüzden başvurudan önce ilgili sınıflarda marka sorgulama yapmak, sonucu en çok belirleyen adımdır.
Ad ile birlikte kullanılan sektör sözcükleri koruma alanını genişletmez. "Lavira Mobilya" gibi bir başvuruda (kurgusal örnek) "mobilya" sözcüğü mobilyalar için tanımlayıcıdır ve karşılaştırma "Lavira" üzerinden yapılır.
Başkasının adını izinsiz tescil ettirmek (m.6/6)
Ad hakkı tersine de işler. SMK m.6/6'ya göre tescil başvurusu yapılan marka başkasına ait kişi ismini, ticaret unvanını, fotoğrafını, telif hakkını veya herhangi bir fikri mülkiyet hakkını içeriyorsa, hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. Başkasının adını izni olmadan marka yapmaya çalışmak, bu itirazı baştan göze almak demektir; ad sahibinden yazılı izin almak riski azaltır.
Ünlü Kişilerin Adlarıyla Marka Alınabilir mi?
Ad sahibinin izni olmadan alınması güçtür. Tanınan bir kişinin adını içeren başvuruya ad sahibi m.6/6'ya dayanarak itiraz edebilir; başvurunun o ada bağlanan ilgiden ticari yarar sağlamaya yönelik olduğu gösterilirse kötüniyetli başvuru hükmü (m.6/9) de ek dayanak olur. Ünlü kişi o adla zaten tescilli bir markaya sahipse m.5/1-ç ve m.6/5 de devreye girebilir.
Ünlü biriyle aynı adı taşımak da sonucu kendiliğinden değiştirmez. O adı, tüketicinin ünlü kişiyle ilişkilendireceği biçimde marka yapmaya çalışan kişi, itiraz ve kötüniyet tartışmasıyla karşılaşabilir. Kalıpları ve delillendirmeyi kötü niyetli marka tescili yazısında ele aldık.
Aynı Soyadını Taşıyan Biri Markayı Önce Tescil Ettirdiyse Ne Olur?
Kendi adınızı belirtmeye devam edebilirsiniz, ama o adı marka olarak kullanamazsınız. SMK m.7/5-a'ya göre marka sahibi, üçüncü kişilerin dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde, gerçek kişilerin kendi ad veya adresini belirtmesini engelleyemez.
Dürüst kullanım istisnası neyi kapsar, neyi kapsamaz?
Dürüst kullanım istisnası, bir gerçek kişinin kendi adını kim olduğunu ve işi kimin yürüttüğünü bildirmek için kullanmasını korur. Örneğin "Lavira Kahve" markası başkası adına tescilliyken, Can Lavira'nın (kurgusal kişi) kartvizitinde, sözleşmelerinde ya da "kavurma ustası: Can Lavira" gibi bir tanıtım cümlesinde kendi adını kullanması bu kapsamda değerlendirilebilir. İstisnanın sınırları da belli:
- Hüküm yalnız gerçek kişilerin kendi adından söz eder. Şirket unvanları için aynı istisna ayrıca düzenlenmemiştir.
- Adı logo, ambalaj ya da tabela üzerinde mal ve hizmetin markası olarak öne çıkarmak, "belirtme" sınırını aşar.
- Kullanımın dürüst olması ve ticari hayatın olağan akışına uyması gerekir. Tescilli markayla bağlantı izlenimi yaratmaya yönelik bir kullanımın bu şartı karşılaması beklenmez.
- Unvan ve işletme adı ayrıca risklidir: SMK m.7/3-e, işaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılmasını da yasaklanabilecek fiiller arasında sayar.
SMK m.7/5-a size adınızı söyleme hakkı verir. Adınızı marka olarak kullanma hakkı vermez. Adı başkası tescil ettirdiyse ve siz o adı daha önce ticarette kullanıyorduysanız, önceki kullanıma dayanan itiraz ve hükümsüzlük yolları ayrıca değerlendirilir; çerçevesini ilk başvuran mı ilk kullanan mı yazısında anlattık.
Aile Şirketlerinde ve Ortaklar Arasında Soyadı Markası Kimde Kalır?
Marka, sicilde kimin adına kayıtlıysa onundur; soyadını taşımak ya da işe emek vermiş olmak sicildeki sahipliği değiştirmez. Aile şirketlerinde en sık uyuşmazlık, ortak soyadından oluşan markanın kardeşler ya da ortaklar ayrıldığında kimde kalacağı sorusunda çıkar.
Kurgusal bir örnekle: Lavira kardeşler birlikte kurdukları pastanede "Lavira" adını kullanır, marka ise kardeşlerden biri adına tescillidir. Ortaklık bittiğinde marka sicildeki sahipte kalır. Diğer kardeş kendi adını m.7/5-a sınırları içinde belirtebilir; ama aynı alanda yeni bir pastaneyi "Lavira" markasıyla açarsa tecavüz iddiasıyla karşılaşabilir. Marka şirket adına tescil edilmiş olsaydı tartışma şirket payları üzerinden yürürdü.
Bu tür uyuşmazlıkları önlemenin yolu, markanın sahibini işin başında yazılı olarak belirlemektir. Marka ortaklardan biri adına tescil edilecekse diğerlerinin kullanımı bir lisans sözleşmesiyle, ayrılık hâlinde ne olacağı da ortaklık sözleşmesinde düzenlenmelidir. Marka sonradan şirkete aktarılacaksa devir sözleşmesi yazılı ve noter onaylı olmalı, ardından sicile kaydettirilmelidir (m.148/4).
Senaryo Tablosu: Hangi Durumda Mümkün?
Tablo en sık karşılaşılan sekiz durumu yan yana koyuyor. Genel bir yön verir; son sözü işaretlerin ve mal-hizmetlerin somut karşılaştırması söyler.
| Durum | Mümkün mü? | Dayanak | Ne yapmalı? |
|---|---|---|---|
| Aynı isim, aynı ya da aynı türdeki mal-hizmette tescilli | Kural olarak hayır | m.5/1-ç (resen) | Ad değişikliği ya da noter onaylı muvafakatname |
| Aynı isim, önceki tarihli başvuru (henüz tescilsiz) | Kural olarak hayır | m.5/1-ç | Önceki başvurunun akıbetini izleyin; muvafakat ya da farklı ad |
| Benzer isim, ilişkili mal-hizmet | Mümkün, ama itiraz riski var | m.6/1 | Benzerlik değerlendirmesi, ayırt edici unsur |
| Aynı isim, farklı ve ilişkisiz mal-hizmet | Çoğu zaman mümkün | m.11/4 | Mal-hizmet ilişkisini ve önceki markanın tanınmışlığını kontrol edin |
| Aynı isim, tanınmış bir marka | Farklı alanda da itiraz üzerine reddedilebilir | m.6/5 | Başka bir ad seçin |
| Kendi ad ya da soyadınız, sicilde çakışan kayıt yok | Evet | m.4 | Sınıfları belirleyip vakit kaybetmeden başvurun |
| Kendi soyadınız, aynı alanda başkası adına tescilli | Marka olarak hayır; adınızı dürüstçe belirtmek evet | m.5/1-ç, m.7/5-a | Farklı kapsam, güçlü bir ayırt edici unsur, muvafakat ya da lisans |
| Başkasının ya da ünlü bir kişinin adı | İzin yoksa itiraz üzerine ret riski yüksek | m.6/6, m.6/9 | Ad sahibinin yazılı izni |
Aynı İsim Engeline Takıldıysanız Hangi Çözümler Var?
Engeli aşmanın dört pratik yolu vardır; hangisinin işe yarayacağı engelin türüne bağlıdır:
- Ayırt edici bir ek: Ada tanımlayıcı olmayan, akılda kalan bir unsur ekleyin; "mobilya", "grup" gibi sektör sözcükleri benzerliği ortadan kaldırmaz.
- Farklı mal ve hizmet kapsamı: Önceki markayla çakışan kalemleri listeden çıkarın ve gerçekten faaliyet gösterdiğiniz alana odaklanın.
- Muvafakat: Önceki marka sahibinin noter onaylı muvafakatnamesi m.5/1-ç engelini aşar (m.5/3); belgenin içeriği ve süreç muvafakatname ile marka tescili yazısında.
- Devir ya da lisans görüşmesi: Önceki marka atıl durumdaysa ya da sahibi satışa açıksa, markayı devralmak ya da kullanım için lisans almak temiz bir çözüm olabilir.
Bu seçenekleri hangi sırayla deneyeceğinizi ve önceki markanın gerçekten kullanılıp kullanılmadığını nasıl araştıracağınızı marka araştırmasında benzer marka çıktı rehberi adım adım gösteriyor.
İsim Sizin Olsa Bile Önce Sicile Bakın
Adı taşımak size sicilde bir ayrıcalık tanımaz; aynı alandaki önceki tarihli başvuru ya da tescil, adı kim taşırsa taşısın önde durur. Bu yüzden ilk iş ilgili sınıflarda sicile bakmak. Çakışan kayıt yoksa vakit kaybetmeden başvurun. Varsa önce engelin türünü ayırın, çünkü resen ret ile itiraz riski aynı çözümü istemez.
Ad ya da soyadını ve faaliyet alanını iletişim sayfası üzerinden yazarsanız sicilde çakışan kayıt olup olmadığına ve hangi sınıfların gerektiğine bakılır. Yol açıksa kendi adınızla marka tescili başvurusunu Webx, TÜRKPATENT nezdinde marka vekili sıfatıyla yürütür.
