Kullanılmayan Marka İçin İptal Talebi: TÜRKPATENT Başvurusu Adım Adım

Kullanmama nedeniyle iptal talebi, tescil tarihinden itibaren beş yıl boyunca Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan bir markanın sicilden düşürülmesi için 10 Ocak 2024'ten beri doğrudan TÜRKPATENT'e (Türk Patent ve Marka Kurumu) yapılan idari başvurudur. Talep tek bir marka için formla yapılır; iptal ücreti ve emanet tutarı birlikte ödenir; Kurum marka sahibine bir aylık cevap süresi verir ve kullanımı ispat yükü marka sahibindedir. İspat edilemeyen mal ve hizmetler bakımından marka iptal edilir.

Bu yazı, talebin usulünü sırasıyla anlatır. Beş yıl kuralının kendisini marka kullanım zorunluluğu yazısında, kullanmamanın marka sahibi açısından sonuçlarını ise marka kullanılmazsa ne olur yazısında ele aldık.

Yetki Neden Artık TÜRKPATENT'te?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) 10 Ocak 2017'de Resmî Gazete'de yayımlandı; iptal yetkisini Kuruma veren m.26 ise Kanunun yürürlük maddesi gereği yayımdan yedi yıl sonra, yani 10 Ocak 2024'te yürürlüğe girdi (m.192/1-a). O tarihe kadar iptal davaları mahkemelerde görülüyordu; yürürlük tarihinde görülmekte olan davalar mahkemelerde sonuçlandırılır (geçici m.4).

Usulün ayrıntısı, 15 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'e eklenen m.30/A ve 30/B'de düzenlendi. Bugün iptal talebi bu hükümlere göre yürür. İptalin hükümsüzlükten farkı, kimin karar verdiği ve kararın hangi tarihten etkili olduğudur; karşılaştırmayı iptal ve hükümsüzlük yazısında bulabilirsiniz.

Kim, Kime Karşı Talep Edebilir?

Kanun, iptali "ilgili kişilerin" isteyebileceğini söyler (m.26/2). Uygulamada en tipik talep eden, aynı veya benzer işaretle başvurusu engellenen ya da engelleneceğini gören kişidir. Talep, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye veya hukuki haleflerine karşı ileri sürülür (m.26/3).

İnceleme sürerken marka devredilirse işlemler sicilde hak sahibi olarak görünen kişiye karşı devam eder (m.26/6). Bu nedenle talepten hemen önce güncel sicil kaydını alıp sahip bilgisini oradan yazmak gerekir.

Beş Yıl Nasıl Hesaplanır?

Beş yıllık süre başvuru tarihinden değil, tescil tarihinden başlar (m.9/1). Kural iki hâlde uygulanır: marka tescilden itibaren beş yıl içinde hiç ciddi biçimde kullanılmamışsa ya da kullanımına sonradan beş yıl kesintisiz ara verilmişse.

Süre dolmadan yapılan talep boşa gider. Yönetmelik m.30/A'ya göre, talep tarihinde en az beş yıldır tescilli olmayan bir marka için Kurum, marka sahibine bildirim bile yapmadan talebi reddeder. İptalin daha erken bir tarihten etkili olmasını istiyorsanız, markanın o tarihte de beş yılı doldurmuş olması gerekir.

Kanun bir kaçış yolunu da kapatır. Beş yıl dolduktan sonra ama talepten önce ciddi kullanıma yeniden başlanmışsa talep reddedilir; ancak talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içinde, sırf talep yapılacağı düşünülerek başlatılan kullanım dikkate alınmaz (m.26/4). Talebi hazırlarken karşı tarafı uyarmamak bu yüzden önemlidir.

Talepten Önce Ön Araştırma

İptal talebi pahalı bir işlemdir; bu yüzden talepten önce kullanım izi aranmalıdır. Bakılacak yerler şunlardır:

• Marka sahibinin web sitesi ve sosyal medya hesapları; ürün görsellerinde markanın görünüp görünmediği.
• Pazaryerleri ve arama motorlarında markayla satılan ürünler.
• Ticaret sicilinde şirketin durumu: faal, tasfiye hâlinde ya da terkin edilmiş.
• Aynı sahibin başka markaları ve lisans kaydı olup olmadığı; izinli kullanım da sahibin kullanımı sayılır (m.9/3).
• Fuar katalogları, sektör yayınları ve bayi listeleri.

Bu araştırma kesin sonuç vermez; bulamadığınız kullanım, marka sahibinin dosyasında çıkabilir. Amaç, talebin makul olup olmadığını ve hangi kalemlerde güçlü olduğunu görmektir.

Talep Nasıl Yapılır? Adım Adım

Her iptal talebi tek bir tescilli marka için, imzalı iptal talep formuyla yapılır. Formda gerekçe, ilgili mevzuattaki madde, fıkra ve bent karşılıklarıyla gösterilir.

1. Güncel sicil kaydını alın. Tescil numarası, tescil tarihi, sahip ve mal-hizmet listesini buradan doğrulayın.
2. Kapsamı belirleyin. Tüm mal ve hizmetler için mi, yoksa yalnız bazıları için mi iptal isteyeceğinize karar verin; iptal yalnız talep edilen kalemler için verilir, benzer mallar yönünden iptal kararı verilemez.
3. Gerekçeyi yazın. Kullanmama için dayanak SMK m.26/1-a ve m.9/1'dir.
4. Etki tarihini düşünün. İptalin talep tarihinden önce etkili olmasını istiyorsanız bu tarihi talepte açıkça belirtin.
5. Ücreti ödeyin ve talebi sunun. İptal ücreti ile emanet tutarı talep ile birlikte ödenir; ödeme bilgisi talebe eklenir.
6. Eksiklik bildirimini izleyin. Form eksikse Kurum bir ay süre verir; süresinde giderilmezse talep reddedilir.

Formda iptali istenen markanın tescil numarası, talebe konu mal ve hizmetler, talep sahibinin ve varsa vekilin kimlik ve iletişim bilgileri, gerekçeler ve ücretin ödendiğine ilişkin bilgi zorunludur.

İptal Ücreti ve Emanet: Kim Neyi Geri Alır?

Yönetmelik, iptal ücretinin Kurum ücreti ve emanet hesabında tutulan ücret olmak üzere iki kalemden oluştuğunu ve tek seferde tahsil edildiğini düzenler. TÜRKPATENT 2026 marka işlem ücretleri tarifesinde bu iki kalem şöyledir; güncel tutarlar her işlemden önce TÜRKPATENT tarifesinden kontrol edilmelidir:

Emanetin akıbeti sonuca bağlıdır. Talep tümden reddedilirse emanet, talebi üzerine sicilde kayıtlı marka sahibine; tümden kabul edilirse iptal talebi sahibine ödenir. Kısmi kabulde kimseye ödeme yapılmaz, tutar Kuruma gelir kaydedilir. Ödeme için nihai kararın verilmiş olması gerekir ve nihai karardan itibaren on yıl içinde istenmeyen tutar Kuruma gelir kaydedilir. Talep geri çekilirse ya da eksiklik süresinde giderilmediği için reddedilirse emanet, talep üzerine talep sahibine iade edilir; Kurum ücreti ise iade edilmez.

Geri çekme, pazarlıkta işe yarayan bir imkândır. İptal talebi, Kurum karar vermeden önce geri çekilebilir; bunun için geri çekme formu ve talep vekil aracılığıyla yapılmışsa geri çekme yetkisini açıkça içeren vekâletname gerekir (Yönetmelik m.33). Talep sürerken marka sahibiyle devir ya da muvafakat konusunda anlaşırsanız, talebi geri çekip emanet tutarını geri isteyebilirsiniz.

Marka Sahibinin Cevabı ve İspat Yükü

Talep marka sahibine tebliğ edilir; marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevaplarını sunar. Bu bir aylık süre içinde talep ederse Kurum bir aya kadar ek süre verir (m.26/7). Kurum gerekli görürse taraflardan ek bilgi ve belge isteyebilir; bunun için de bir aylık süre verilir. Süresinde sunulmayan cevap ve deliller dikkate alınmaz; karar dosya üzerinden verilir.

İspat yükü marka sahibindedir: markasını talebe konu mal ve hizmetlerde Türkiye'de ciddi biçimde kullandığını ya da kullanmamak için haklı sebebi olduğunu göstermelidir. Süresinde delil sunmazsa veya delilleri ciddi kullanımı göstermezse Kurum talebi kabul eder. Kullanımın niteliği, yeri, zamanı ve kapsamının nasıl belgeleneceğini kullanım ispatı delil dosyası rehberinde anlattık; talep sahibi olarak karşı tarafın dosyasındaki zayıflıkları görmek için de aynı ölçütleri kullanabilirsiniz.

Yönetmelik, itirazlarda kullanım delillerine ilişkin m.30 hükümlerinin niteliğine uygun düştüğü ölçüde iptal taleplerinde de uygulanacağını belirtir. Buna göre deliller açık, anlaşılır ve güvenilir olmalı, markanın kullanıldığı kısımlar işaretlenmeli ve her vakıanın hangi delille ispatlandığını gösteren ayrıntılı bir liste sunulmalıdır. Düzensiz veya listelenmemiş deliller için Kurum eksikliğin giderilmesine bir ay süre verebilir; yabancı dildeki deliller için yeminli tercüme istenebilir. Karşı tarafın dosyasında tarihsiz görseller, başka bir işareti gösteren belgeler veya dönem dışı faturalar varsa bunları görüşünüzde tek tek işaret edin.

Haklı Sebep Savunması

Marka sahibi kullanımı ispat edemese bile kullanmamasının haklı bir sebebe dayandığını gösterirse talep reddedilir (m.9/1). TÜRKPATENT'in Kullanım İspatı Kılavuzu haklı sebebi, marka sahibinin kusurundan kaynaklanmayan, iradesi dışında gelişen ve kullanımı imkânsız kılan fiilî veya hukuki engel olarak tanımlar. Kılavuzda örnek olarak ithalat kısıtlamaları, ambargolar, gümrük mevzuatındaki değişiklikler ve ürünün satışı için gereken iznin yetkili makamlarca verilmemesi sayılır.

Buna karşılık marka sahibinin mali durumunun bozulması, modanın değişmesi ya da kural olarak iflas haklı sebep sayılmaz. Talep sahibi olarak, marka sahibinin ileri sürdüğü engelin gerçekten beş yıllık dönemi kapsayıp kapsamadığını ve markayla doğrudan ilgili olup olmadığını sorgulamanız gerekir.

Süre Tablosu

Karar, Kısmi İptal ve Etkisi

İptal nedeni markanın yalnız bazı mal ve hizmetleri için varsa, sadece onlar yönünden kısmi iptal kararı verilir; marka örneğini değiştirecek biçimde iptal kararı verilemez (m.26/5). İptal kararı, talebin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir; talep üzerine, iptal hâlinin daha önce doğduğu bir tarihten etkili olmasına da karar verilebilir (m.27/2).

Kesinleşen iptal kararı herkese karşı hüküm doğurur; marka sicilden terkin edilir ve durum Bültende yayımlanır (m.27/5, 27/7). Bülten ilanında iptal edilen mal ve hizmetler ile iptalin etkili olduğu tarih de yer alır.

Karara İtiraz ve Dava

Karardan zarar gören taraf, bildirimden itibaren iki ay içinde Kurum nezdinde itiraz edebilir; gerekçeler de bu süre içinde sunulmalıdır ve süre geçtikten sonra yeni gerekçe eklenemez (m.20). İtirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) inceler. Kurulun kararına karşı yargı yolu Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'dir (m.156/2); bu aşamanın işleyişini YİDK kararına karşı dava yazısında anlattık.

Kurgusal Örnek: Kavrak Makine

Kurgusal örnek: Kavrak Makine, "TORVEX" adıyla tarım makineleri için başvurmak ister; araştırmada aynı adın, sekiz yıl önce 7. ve 12. sınıflarda başka bir şirket adına tescil edildiği görülür. Ön araştırmada şirketin yalnız 12. sınıftaki römork ürünlerini sattığı, tarım makinesi kalemlerinde hiçbir iz olmadığı anlaşılır.

Kavrak Makine, iptali yalnız 7. sınıftaki tarım makinesi kalemleri için ister; römorklara dokunmaz. Aynı gün kendi başvurusunu da yaparak tarihini sabitler. Marka sahibi ek süreyle birlikte cevap verir ama tarım makinelerine dair tarihli fatura veya katalog sunamaz. Kurum talebi kabul eder; römork kalemleri tescilde kalır. Talep tümden kabul edildiği için emanet, talep üzerine Kavrak Makine'ye ödenir. Aynı talep römorkları da kapsasaydı ve o kalemlerde kullanım ispatlansaydı, kısmi kabul nedeniyle emanet Kuruma gelir kaydedilecekti.

Sık Yapılan Hatalar

• Beş yılı başvuru tarihinden saymak. Süre tescil tarihinden başlar; erken talep bildirim yapılmadan reddedilir.
• Talebi gereğinden geniş kurmak. Kullanıldığı belli kalemleri de kapsayan talep kısmi kabulle sonuçlanır ve emanet geri alınamaz.
• Karşı tarafı önceden uyarmak. Talep öncesi temas, "son dakika kullanımı" riskini doğurur; üç ay kuralı her durumu yakalamayabilir.
• Kendi başvurusunu ertelemek. İptal engeli kaldırır ama tescil vermez; başvuru tarihinizi ayrıca sabitleyin.
• Kararın etki tarihini düşünmemek. Daha erken bir tarih istenecekse talepte açıkça belirtilmelidir.

Talebinizi Hazırlarken

İptal talebi dar süreleri ve yüksek resmî ücretiyle, hazırlığın sonucu belirlediği bir işlemdir. Webx'in hukuki koruma hizmeti kapsamında ön araştırma, talep kapsamının kalem kalem kurulması ve marka sahibinin cevabına karşı görüş birlikte planlanır. Önünüzdeki engelin hangi seçenekle aşılacağından emin değilseniz, önce benzer marka çıktığında izlenecek seçenekler yazısına göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m.9, 20, 26, 27, 156, 192, geçici m.4)
• Resmî Gazete — Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelikte Değişiklik (15.03.2025) (m.30/A iptal talebi, m.30/B iptal ücreti ve emanet, m.33 geri çekme)
• TÜRKPATENT — Marka İşlem Ücretleri (02.01.30 iptal ücreti, 02.01.31 emanet tutarı)
• TÜRKPATENT — Kullanım İspatı Kılavuzu (ciddi kullanım ve haklı sebep ölçütleri)