Marka kullanım ispatı, markanın belirli bir beş yıllık dönemde Türkiye'de, tescilli olduğu mal ve hizmetlerde ciddi biçimde kullanıldığının belgelerle gösterilmesidir. İyi bir delil dosyasında her belge dört soruya cevap verir: ne zaman, hangi marka, hangi mal veya hizmet, nerede? Deliller doğru dönemi kapsamalı, markanın geçtiği yerler işaretlenmeli ve hepsi numaralı bir listeyle, verilen bir aylık süre içinde TÜRKPATENT'e (Türk Patent ve Marka Kurumu) sunulmalıdır.
Aşağıda ispatın hangi durumlarda istendiğini, hangi dönemin esas alındığını, Kurumun neye baktığını, delil türlerini ve dosyanın düzenini anlatıyoruz. Kullanım zorunluluğunun genel çerçevesi beş yıl kuralı yazısında yer alıyor.
Kullanım İspatı Hangi İki Durumda İstenir?
Kullanım ispatı iki farklı süreçte karşınıza çıkar ve ikisinde de delil mantığı aynıdır; farklı olan dönem ve süredir.
| Durum | Kim ispat eder? | Dönem | Delil süresi |
|---|---|---|---|
| Yayıma itiraz (SMK m.19/2) | İtiraz eden önceki marka sahibi | İtiraz edilen başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 5 yıl | 1 ay |
| İptal talebi (SMK m.26) | İptali istenen markanın sahibi | Talep tarihine göre değerlendirilir | 1 ay + talep üzerine 1 aya kadar |
İtirazda ispat, kendiliğinden değil başvuru sahibinin talebi üzerine istenir. Bunun için itiraza dayanak markanın, itiraz edilen başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde en az beş yıldır tescilli olması gerekir ve talep, başvuru sahibinin itiraza cevap verdiği süre içinde, yazılı ve açık biçimde, markaların tescil numaraları gösterilerek yapılmalıdır. Karşı görüşün kurgusunu itiraza karşı görüş yazısında anlattık. İptal talebinin usulü ise kullanmama nedeniyle iptal talebi rehberinde.
Önce Talebin Geçerliliğini Kontrol Edin
İtiraz eden taraftaysanız, delil toplamaya başlamadan önce kullanım ispatı talebinin gerçekten şartlarını taşıyıp taşımadığına bakın. Kılavuza göre kullanım ispatı yalnız SMK m.6/1 kapsamındaki karıştırılma ihtimali itirazlarında istenebilir. Tanınmışlığa dayanan m.6/4 ve 6/5 itirazlarında başvuru sahibi, dayanak tanınmış markanın kullanılmadığını ileri süremez; aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer marka gerekçesiyle Kurumca doğrudan verilen ret kararlarında (m.5/1-ç) da kullanmama iddiası dinlenmez.
Talebin biçimi de önemlidir. Yönetmelik m.29'a göre talep açık, net ve koşulsuz olmalı ve ispatı istenen markaların tescil numaralarını içermelidir; aksi hâlde talep yapılmamış sayılır. Dayanak markanız başvuru tarihinde henüz beş yaşını doldurmamışsa talep zaten sonuç doğurmaz. Bu kontroller, gereksiz bir delil yükünden kurtarabilir; yine de talebin geçersizliğine güvenip süreyi boş geçirmek yerine, dosyayı paralel olarak hazırlamak daha güvenlidir.
Hangi Beş Yılı İspatlıyorsunuz?
Dönemi yanlış belirlemek, doğru delillerle kaybetmenin en kısa yoludur. İtirazda dönem kesindir: itiraz edilen başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinden geriye doğru beş yıl. Başvuru 15 Mart 2026'da yapılmışsa, 15 Mart 2021 ile 15 Mart 2026 arasındaki kullanım aranır. Kılavuz, bu dönemin öncesindeki ve sonrasındaki kullanımların dikkate alınmayacağını açıkça belirtir.
İptalde tablo biraz farklıdır. Kanun beş yıllık kullanmamayı arar ve beş yılın dolmasından sonra, talep Kuruma ulaşmadan önce yeniden başlayan ciddi kullanımı markayı kurtaran bir olgu sayar. Bir istisnası vardır: iptal talebinin öngörülmesi üzerine, talebin sunulmasından önceki üç aylık dönemde yapılan kullanım hesaba katılmaz (m.26/4). Pratikte en güvenli yol, talep tarihinden geriye doğru kesintisiz bir kullanım çizgisi gösteren ve son üç aya yığılmayan deliller sunmaktır.
Ciddi Kullanım: Kurum Neye Bakar?
Kanun ciddi kullanımı tanımlamaz. Yönetmelik ise delillerin kullanımın niteliği, yeri, zamanı, kapsamı ve markanın kullanım şekli hakkında yeterli bilgi içermesini ister. TÜRKPATENT Kullanım İspatı Kılavuzu, bu ölçütleri Avrupa Birliği Adalet Divanı içtihadını da dikkate alarak açar.
- Gerçek ticari kullanım. Yalnızca hakkı korumak için yapılan sembolik kullanım yeterli değildir; kullanım pazarda yer edinmeye veya korumaya yönelik olmalıdır.
- Sektöre göre ölçek. Sabit bir miktar eşiği yoktur; yeterlilik malın niteliğine ve pazarın yapısına göre değerlendirilir.
- Markasal kullanım. İşaret malın veya hizmetin kaynağını gösterecek biçimde kullanılmalıdır; yalnızca ticaret unvanı olarak geçmesi markasal kullanım sayılmaz.
- Türkiye'de kullanım. Yalnız yurt dışındaki kullanım yetmez; ülkenin bir bölgesindeki kullanım ise yeterli olabilir. Markanın yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalaj üzerinde kullanılması da kullanım sayılır (m.9/2-b).
- Kabul edilebilir farklılık. Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması kullanımdır (m.9/2-a); ayırt edici kelimenin değiştirilmesi veya çıkarılması ise değildir.
- İzinli kullanım. Lisans alanın, franchise alanın ya da grup şirketinin kullanımı sahibin kullanımı sayılır (m.9/3); ancak Kılavuza göre izin kullanımdan önce verilmiş olmalıdır, sonradan verilen onay yeterli değildir.
Delil Türleri ve Neyi İspatladıkları
Yönetmelik ambalaj, etiket, fiyat listesi, katalog, fatura, fotoğraf ve gazete ilanı gibi her türlü destekleyici belgeyi kabul eder. Belgelerin gücü ise birbirinden farklıdır:
| Delil | Güçlü yanı | Zayıf noktası |
|---|---|---|
| Fatura, e-fatura, irsaliye | Tarih, mal, miktar ve alıcı yeri | Ürün kodu veya "muhtelif" yazıyorsa markayı göstermez |
| Ambalaj ve etiket fotoğrafı | Markanın mal üzerindeki görünümü | Tarih yoksa döneme bağlanamaz |
| Katalog, fiyat listesi | Ürün ile markayı ve ürün kodunu eşleştirir | Tek başına satışı kanıtlamaz |
| Web sitesi ve pazaryeri kayıtları | Satış kanalı ve ürün sayfası | Tarihsiz ekran görüntüsü zayıftır |
| Reklam görseli ve faturası | Markaya yapılan yatırım | Hangi ürün için olduğu belirtilmeli |
| Fuar katılım belgesi ve stant fotoğrafı | Pazara sunuluş | Satışı değil tanıtımı gösterir |
| Gümrük ve ihracat belgeleri | Türkiye'de markalanıp ihraç edildiği | Markanın malda görünümü ayrıca gösterilmeli |
Kılavuz, faturaları güçlü deliller arasında sayar; katalog ve ürün kodu açıklamalarını ise faturaları açıklayan yardımcı deliller olarak görür. Faturada ürün kodu varsa, kodun hangi markalı mala karşılık geldiğini gösteren açıklama mutlaka eklenmelidir.
Ticari faaliyete ilişkin veriler de dosyayı güçlendirir: markalı ürünün cirosu, bayi ve şube ağı, ihracat miktarı gibi bilgiler, şirketin genel verileri değil o markaya bağlanabildiği ölçüde değer taşır. Tedarikçi, müşteri veya uzman gibi bağımsız kaynaklardan alınan beyanlar ise ancak somut ve ayrıntılı olduklarında işe yarar; "yıllardır bu markayı biliriz" türünden genel ifadeler tek başına ispat oluşturmaz.
Dört Unsur Kuralı: Tarih, Marka, Mal, Yer
Her delil tek başına dört unsuru taşımak zorunda değildir; ama dosyanın bütünü taşımalıdır. Kılavuz, delillerin tek tek değil bütüncül değerlendirildiğini ve tarihsiz bazı belgelerin, tarihli belgelerle bağlantı kurulduğunda dikkate alınabileceğini belirtir.
Pratik yöntem basittir: tarihsiz bir ambalaj fotoğrafını, aynı ambalaj koduyla kesilmiş tarihli bir faturaya ve o kodu açıklayan kataloğa bağlayın. Üç belge birlikte "bu marka, bu ürün üzerinde, bu tarihte, Türkiye'de satıldı" cümlesini kurar. Bağlantısı kurulmamış belge ise Kurumun gözünde yalnızca bir kâğıttır.
Dosyanın Düzeni: Adım Adım
Yönetmelik, delillerin her vakıanın hangi delille ispatlandığını gösteren ayrıntılı bir liste ile sunulmasını ve markanın kullanımını kanıtlayan kısımların işaretlenmesini ister. Düzensiz, listelenmemiş veya iddialarla ilişkilendirilmemiş deliller için Kurum bir ay süre verir; süresinde düzeltilmeyen deliller dikkate alınmaz.
- Dizin hazırlayın. Her ekin numarası, türü, tarihi ve neyi ispatladığı tek satırda yer alsın.
- Ekleri numaralandırın ve sayfalayın. Kılavuz, her belgenin üstünde ilgili markanın tescil numarasının yer almasını ve sayfa numaralarının belirtilmesini ister.
- Markayı işaretleyin. Faturada, katalogda ve ekran görüntüsünde markanın ve malın geçtiği yeri belirgin biçimde gösterin.
- Mal-hizmet eşleştirme tablosu ekleyin. Tescildeki her kalemin karşısına onu ispatlayan ek numaralarını yazın; kanıtı olmayan kalemleri de dürüstçe boş bırakın.
- Kısa bir özet beyan yazın. Kullanımın başlangıcı, kanalları, bölgeleri ve yıllara göre seyri birkaç paragrafta anlatılsın.
- Hacmi kontrol edin. 2017 tarihli Kılavuz, delillerin 100 sayfayı aşmamasını tavsiye eder; her yıldan temsilî örnekler seçin.
Eşleştirme tablosu özellikle önemlidir. İtirazda kullanım yalnız bazı mallar için ispatlanırsa itiraz sadece o mallar esas alınarak incelenir (m.19/2); iptalde de ispatlanamayan kalemler için kısmi iptal gelir.
Deliller Sunulduktan Sonra Ne Olur?
Dosyayı teslim etmek süreci bitirmez. İtirazda Kurum gerekli görürse, sunulan delillere ilişkin görüşünü bildirmesi için başvuru sahibine bir ay süre verir; başvuru sahibi görüş bildirirse itiraz sahibine de cevap için bir ay tanınır (Yönetmelik m.29/4). İptal talebinde de Kurum, ek bilgi ve belge ya da açıklama için taraflara bir aylık süre verebilir.
Bu aşamalar yeni delil eklemek için genel bir kapı değildir. Kurumun ayrıca istedikleri dışında, verilen süreler sona erdikten sonra delil sunulamaz. Karşı tarafın itirazlarına cevap verirken yeni belge yerine mevcut eklerinizi yeniden bağlamanız ve eşleştirme tablosuna atıf yapmanız gerekir. Dosyayı ilk seferde eksiksiz kurmanın değeri buradan gelir.
Kullanım Yoksa: Haklı Sebebi Belgelemek
Marka belirli bir dönemde kullanılmadıysa savunma, kullanmamanın haklı sebebe dayandığını göstermek olabilir. Kılavuz, marka sahibinin iradesi dışındaki ciddi engelleri bu kapsamda sayar: ithalat kısıtlaması, ambargo ya da ürünün satışı için gereken iznin yetkili makamlarca verilmemesi gibi. Mali sıkıntı veya pazarlama planının ertelenmesi ise haklı sebep değildir.
Bu savunmada da ilke aynıdır: engelin başlangıç ve bitiş tarihleri, markayla ilgisi ve kullanımı nasıl imkânsız kıldığı resmî yazışmalar, başvuru dilekçeleri ve karar örnekleriyle belgelenmelidir. Engel ortadan kalktıktan sonra kullanıma ne zaman başlandığını gösteren deliller de dosyaya eklenmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Tarihsiz ekran görüntüleri. Ne zaman alındığı belli olmayan görsel, döneme bağlanamaz.
- Başka bir işaretin delilleri. Markanın ayırt edici kelimesi değişmiş bir kullanım, tescilli markanın kullanımı sayılmayabilir.
- Grup şirketinin faturasını açıklamasız sunmak. Kullanım izni ve şirketler arası ilişki belgelenmelidir.
- Dönem dışı belgeler. Beş yıllık pencerenin öncesine veya sonrasına ait belgeler dosyayı kalabalıklaştırır ama kanıt değeri taşımaz.
- Süreyi kaçırmak. Kurumun istedikleri dışında, verilen süre sona erdikten sonra delil sunulamaz.
- Yığın hâlinde göndermek. Listelenmemiş yüzlerce sayfa, düzeltme süresine ve zaman kaybına yol açar.
Kurgusal Örnek: Pelinsu Tekstil
Kurgusal örnek: Pelinsu Tekstil'in "SERAVİN" markası 25. sınıfta giysiler, ayakkabılar ve şapkalar için tescillidir. Bir başvuruya itiraz eder; başvuru sahibi kullanım ispatı ister. Ekip ilk iş dönemi hesaplar ve her yıl için üç dört satış faturası, markalı etiket fotoğrafları, iki sezon kataloğu ve pazaryeri satış raporlarını seçer.
Eşleştirme tablosu bir gerçeği ortaya çıkarır: giysiler için güçlü kanıt vardır, ayakkabı için tek bir fuar fotoğrafı, şapka için hiçbir şey yoktur. Ekip ayakkabı ve şapkayı zorlamak yerine dosyayı giysilere odaklar. Kurum itirazı yalnız giysiler esas alınarak inceler. Aynı ekip, arşivin eksik kalan kalemleri için ertesi yıldan itibaren düzenli kayıt tutmaya başlar.
Bugünden Arşiv Kurma Kontrol Listesi
Kullanım ispatı talebi geldiğinde delil toplamaya başlamak, kaybolmuş faturaları aramak demektir. Şu düzen yıllık bir alışkanlığa dönüşmelidir:
- Her yıl, her tescilli kalem için markanın açıkça geçtiği birkaç tarihli satış belgesi.
- Ambalaj ve etiketin her değişikliğinde, tarih bilgisiyle fotoğraf ve baskı faturası.
- Katalog ve fiyat listelerinin tarihli PDF kopyaları; ürün kodu karşılık tablosu.
- Web sitesi ve pazaryeri sayfalarının tarihli kayıtları, satış raporları.
- Lisans, franchise ve dağıtım sözleşmeleri ile bu taraflardan kullanım delili alma taahhüdü.
Bu kontrolü portföyün geri kalanıyla birlikte yapmak için yıllık fikri mülkiyet kontrolü rehberine bakabilirsiniz. Benzer başvuruları erken görmek ise süreyi sizin lehinize çevirir; marka izleme hizmeti bu yüzden arşivin doğal tamamlayıcısıdır.
Dosyanızı Hazırlarken
Kullanım ispatında süre kısa, düzen belirleyicidir. Webx'in hukuki koruma hizmeti, dönemin hesaplanmasından eşleştirme tablosuna kadar delil dosyasını süre içinde kurmanıza destek olur. İtiraz sürecinin bütününü görmek isterseniz markama itiraz geldi ne yapmalıyım yazısıyla başlayabilirsiniz.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m.9, 19, 25/7, 26, 29/2)
- Resmî Gazete — Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik (24.04.2017) (m.29 kullanım ispatı talebi, m.30 deliller)
- Resmî Gazete — Yönetmelik değişikliği (15.03.2025) (m.30/A iptal talebinde cevap süresi ve deliller)
- TÜRKPATENT — Kullanım İspatı Kılavuzu (delil türleri, ciddi kullanım, izinli kullanım, dönem)
