Marka başvurusuna itiraz hakkı, kanunda "ilgili kişiler" olarak tanımlanmıştır (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m.18) ve bu kavram yaygın sanıldığından geniştir. İtiraz için tescilli bir markanız olması şart değildir.
İtiraz edebilecek kişileri iki grupta toplamak gerekir, çünkü ikisinin ispat yükü tamamen farklıdır:
- Nispi ret nedenlerine dayananlar (SMK m.6): Önceki bir hakkı olan kişiler. Hakkın varlığını ve tarihini ispat etmeleri gerekir.
- Mutlak ret nedenlerine dayananlar (SMK m.5): Herhangi bir üçüncü kişi. Kendi hakkını değil, başvurunun kanuna aykırılığını ileri sürer.
Önceki Hakka Dayanarak İtiraz Edebilecekler
1. Tescilli marka sahipleri
En güçlü konumdur. Önceki tarihli tescilli markası, itiraz edilen başvuruyla benzer ve mal/hizmetleri örtüşen kişiler karıştırılma ihtimaline dayanarak itiraz edebilir (m.6/1).
Dikkat edilecek nokta: markanız başvuru tarihinizde Türkiye'de en az beş yıldır tescilliyse, başvuru sahibi sizden kullanım ispatı talep edebilir (SMK m.19). Kullanımı ispatlayamazsanız itirazınız reddedilir.
2. Önceki tarihli başvuru sahipleri
Henüz tescil edilmemiş ama daha önce yapılmış bir başvurunun sahibi de itiraz edebilir. Belirleyici olan tescil değil, başvuru (veya rüçhan) tarihidir. Rüçhan hakkının nasıl işlediğini Rüçhan Hakkı Nedir? yazımızda anlattık.
3. Tescilsiz marka ve işaret sahipleri
Markanızı tescil ettirmemiş olsanız bile, ticaret sırasında kullandığınız ve üzerinde önceki bir hak edindiğiniz işaret itiraz dayanağı olabilir (m.6/3).
Bu yolda ispat yükü ağırdır. Göstermeniz gereken:
- İşareti itiraz edilen başvurudan önce kullandığınız
- Kullanımın ticaret sırasında ve marka işlevi görecek biçimde olduğu
- Kullanımın yerel ya da sınırlı bir düzeyi aştığı
Tarihli faturalar, katalog ve ambalaj görselleri, reklam kayıtları, web arşiv çıktıları burada belirleyicidir.
4. Ticaret unvanı ve işletme adı sahipleri
Ticaret unvanı ya da işletme adı, ticaret sırasında kullanılan bir işaret olarak itiraz dayanağı olabilir. Ancak unvanın sicilde kayıtlı olması tek başına yeterli değildir; fiilen ticaret sırasında kullanıldığının gösterilmesi gerekir.
İkisi arasındaki hukuki farkı Ticaret Unvanı, İşletme Adı ve Marka Arasındaki Fark yazımızda ele aldık.
5. Tanınmış marka sahipleri
Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle, farklı mal ve hizmetlerde bile haksız yarar sağlanması, itibarının zedelenmesi ya da ayırt edici karakterinin zedelenmesi söz konusuysa tanınmış marka sahibi itiraz edebilir (m.6/4 ve m.6/5).
Bu gerekçe, sınıf sınırını aşan tek itiraz yoludur; ancak tanınmışlığın somut verilerle ispatı gerekir. Ayrıntısı: Tanınmış Marka Nedir?
6. Ticari vekil veya temsilcinin karşısındaki marka sahibi
Marka sahibinin izni olmadan, ticari vekili ya da temsilcisi adına yapılan başvurulara marka sahibi itiraz edebilir (m.6/2). Bu hüküm, distribütör veya acentenin markayı kendi adına tescil ettirmeye çalıştığı durumlarda uygulanır.
7. Kişilik hakkı, telif ve diğer fikri mülkiyet hakkı sahipleri
Başkasına ait kişi adı, ticaret unvanı, fotoğraf, telif hakkı veya herhangi bir sınai mülkiyet hakkını içeren başvurulara, ilgili hak sahibinin itirazı üzerine ret kararı verilebilir (m.6/6).
8. Ortak ve garanti markası ilgilileri, sona ermiş marka sahipleri
Yenilenmeme nedeniyle koruma süresi sona ermiş ortak marka veya garanti markası ile aynı ya da benzer başvurulara, sona erme tarihinden itibaren üç yıl içinde önceki hak sahibi itiraz edebilir (m.6/7). Benzer bir koruma, yenilenmemiş markalar için m.6/8'de düzenlenmiştir. Ortak ve garanti markalarının işleyişini Ortak Marka ve Garanti Markası yazımızda anlattık.
Önceki Hakkı Olmayanlar: Mutlak Ret Nedenleri
SMK m.5'te sayılan mutlak ret nedenleri kamu yararına ilişkindir. Bu gerekçelerle itiraz için hiçbir önceki hakka sahip olmanız gerekmez:
- Ayırt edici nitelikten yoksunluk
- Tanımlayıcılık — ürünün cinsini, kalitesini, amacını doğrudan belirtme
- Ticaret alanında herkesçe kullanılan ibareler
- Yanıltıcılık
- Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırılık
- Korunan armalar, bayraklar, dinî semboller, tescilli coğrafi işaretler
Pratikte bu, bir sektördeki herhangi bir işletmenin, sektöre ait ortak bir terimin tek bir firma adına tescil edilmesine itiraz edebilmesi anlamına gelir.
Bu gerekçelerin tamamını Marka Tescil Başvurusu Neden Reddedilir? yazımızda derledik.
Kim, Hangi Gerekçeyle? Özet Tablo
| İtiraz eden | Dayanak | İspat etmesi gereken |
|---|---|---|
| Tescilli marka sahibi | m.6/1 | Benzerlik + mal/hizmet örtüşmesi (5 yıllık tescilse kullanım) |
| Önceki başvuru sahibi | m.6/1 | Başvuru/rüçhan tarihi önceliği |
| Tescilsiz kullanıcı | m.6/3 | Önceki tarihli ve ticaret sırasında kullanım |
| Ticaret unvanı sahibi | m.6/3 | Unvanın fiilen kullanıldığı |
| Tanınmış marka sahibi | m.6/4, m.6/5 | Tanınmışlık düzeyi ve zarar ihtimali |
| Vekil/temsilci karşısındaki sahip | m.6/2 | Temsil ilişkisi ve izin bulunmadığı |
| Kişilik/telif hakkı sahibi | m.6/6 | Hakkın varlığı ve izin bulunmadığı |
| Herhangi bir üçüncü kişi | m.5 | Yalnızca kanuna aykırılık — kendi hakkı gerekmez |
Süre Herkes İçin Aynı
Kim olursanız olun itiraz süresi aynıdır: marka başvurusunun bültende yayımından itibaren iki ay. Süre hak düşürücüdür ve uzatılamaz; ayrıntısı için Marka Tescil Başvurusuna İtiraz Süresi Kaç Gündür? yazımıza bakabilirsiniz.
Süreyi kaçırırsanız marka tescil edilir ve geriye yalnızca mahkemede hükümsüzlük davası açmak kalır. Bu yüzden itiraz hakkının pratik değeri, bültenin düzenli takip edilmesine bağlıdır: Marka İzleme (Bülten Takibi).
İtiraz Etmeyi Düşünüyorsanız
İtirazın kabul edilme şansı, dayanağınızın türüne ve elinizdeki delillere göre belirgin biçimde değişir. Hangi gerekçeye dayandığınızı ve ne belgeleyebildiğinizi paylaşın; hukuki koruma ekibimiz itirazın gerçekçi şansını ve delil listesini çıkarsın.