Marka başvuruları iki ayrı kanaldan reddedilir ve hangi kanaldan geldiğini bilmek, ne yapabileceğinizi de belirler:
- Mutlak ret nedenleri (SMK m.5): TÜRKPATENT, kimse itiraz etmese bile bunları kendiliğinden inceler. Marka adının kendisinden kaynaklanır.
- Nispi ret nedenleri (SMK m.6): Önceki hak sahiplerini korur ve kural olarak itiraz üzerine değerlendirilir. Başkasının hakkından kaynaklanır.
Aradaki fark önemlidir: mutlak ret nedenleri marka adını değiştirmeden aşılamaz; nispi ret nedenleri ise muvafakat, kapsam daraltma veya kullanım ispatı gibi yollarla çözülebilir.
Mutlak Ret Nedenleri (SMK m.5)
1. Ayırt edici nitelikten yoksunluk
Marka, bir işletmenin mal ve hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye elverişli olmalıdır. Tek bir harf, basit bir geometrik şekil, yaygın bir renk ya da sıradan bir sözcük tek başına bu işlevi görmez.
2. Tanımlayıcılık
Ticaret alanında ürünün cinsini, türünü, kalitesini, miktarını, amacını, değerini veya coğrafi kaynağını doğrudan belirten işaretler tescil edilemez. Bir fırın için "Taze Ekmek", bir kargo şirketi için "Hızlı Kargo" bu kapsamdadır.
Bu, en sık karşılaşılan ret gerekçelerinden biridir çünkü işletmeler doğal olarak ne yaptıklarını anlatan adları tercih eder. Çözüm genellikle ayırt edici bir kelime ya da özgün bir şekil unsuru eklemektir.
3. Aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer önceki marka
Aynı ya da aynı türdeki mal/hizmetler için, aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer bir marka önceden tescilli ya da başvurulmuşsa, TÜRKPATENT bunu resen tespit ederek reddeder. Bu, m.5 içinde yer alan ve itiraza gerek olmayan bir gerekçedir.
Buradaki eşik yüksektir: "ayırt edilemeyecek kadar benzer" ifadesi, neredeyse aynılığı anlatır. Daha düşük düzeydeki benzerlikler m.6 kapsamında ve ancak itirazla değerlendirilir.
4. Ticaret alanında herkesçe kullanılan ibareler
Belirli bir meslek, sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan ya da sektörde yerleşmiş hâle gelmiş işaretler tescil edilemez.
5. Malın doğasından kaynaklanan veya esaslı değerini veren şekiller
Ürünün kendi doğasından doğan, teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan ya da ürüne esaslı değerini veren şekiller marka olarak korunamaz; bunlar patent veya tasarım korumasının alanıdır. Hangi hakkın neyi koruduğunu Marka mı Patent mi? karşılaştırmasında bulursunuz.
6. Yanıltıcılık
Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltacak işaretler reddedilir. Türkiye'de üretilmeyen bir ürün için "İtalyan" ibaresi kullanmak bu kapsamdadır.
7. Kamu düzenine ve genel ahlaka aykırılık
Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler Kurum tarafından resen reddedilir (m.5/1-ı). Bu gerekçe, kullanım yoluyla ayırt edicilik kazanıldığı ispatlansa bile aşılamaz.
8. Korunan işaretler
Devlet armaları, bayraklar, resmî kontrol ve garanti işaretleri, dinî değerler ve semboller ile tescilli coğrafi işaretler içeren başvurular reddedilir.
Nispi Ret Nedenleri (SMK m.6)
Bu gerekçeler, kural olarak ancak itiraz edilirse incelenir. TÜRKPATENT bunları kendiliğinden aramaz. Birçok başvuru sahibinin yanlış anladığı nokta da bu: "Kurum inceledi ve geçti" demek, benzer marka olmadığı anlamına gelmez.
Karıştırılma ihtimali (m.6/1)
En yaygın itiraz gerekçesidir. İki koşul birlikte aranır: işaretlerin benzerliği ve mal/hizmetlerin aynı ya da benzer olması. Ölçütlerin ayrıntısı Karıştırılma İhtimali Nedir? rehberinde. Benzerliğin tek başına ret için yeterli olup olmadığına ise Benzer Marka Nedeniyle Tescil Reddedilir mi? başlıklı yazı cevap veriyor.
Ticari vekil veya temsilcinin başvurusu
Marka sahibinin izni olmadan, ticari vekil ya da temsilci adına yapılan başvurular itiraz üzerine reddedilir.
Önceki haklar
Tescilsiz bir marka ya da ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret üzerinde önceki bir hak varsa, bu hak sahibi itiraz edebilir. Ticaret unvanı ile marka arasındaki ilişkiyi Ticaret Unvanı, İşletme Adı ve Marka Farkı yazımızda anlattık.
Tanınmış markalar
Türkiye'de ulaşılan tanınmışlık düzeyi nedeniyle, farklı mal ve hizmetlerde bile haksız yarar sağlanması ya da markanın itibarına zarar verilmesi söz konusuysa itiraz dayanağı olur.
Kişilik hakları, telif ve diğer fikri mülkiyet hakları
Başkasının adı, fotoğrafı, telif hakkı ya da tescilli tasarımını içeren başvurular ilgili hak sahibinin itirazıyla reddedilebilir.
Kötü niyet
Kötü niyetle yapılan başvurular itiraz üzerine reddedilir. Tipik örnek, başkasının bilinen ama henüz tescil ettirilmemiş markasını, onu ele geçirmek için ondan önce başvurmaktır.
Hangi Ret, Hangi Kanaldan Gelir?
| Gerekçe | Dayanak | Nasıl gelir? | Aşılabilir mi? |
|---|---|---|---|
| Ayırt edicilik yokluğu | m.5 | Resen | Kullanımla ayırt edicilik kazanıldığı ispatlanabilir |
| Tanımlayıcılık | m.5 | Resen | Ek ayırt edici unsurla; aksi hâlde ad değişikliği |
| Ayırt edilemeyecek kadar benzerlik | m.5 | Resen | Muvafakatname ile |
| Yanıltıcılık, kamu düzeni | m.5 | Resen | Kural olarak hayır |
| Karıştırılma ihtimali | m.6 | İtiraz üzerine | Görüş, kullanım ispatı talebi, kapsam daraltma, muvafakat |
| Önceki haklar, tanınmışlık | m.6 | İtiraz üzerine | Delil ve görüşle |
Reddi Önlemenin Yolları
- Başvurudan önce araştırma yapın. Hem birebir aynı hem görsel/işitsel olarak yakın markaları kapsayan bir marka uygunluk araştırması, iki ret kanalının da riskini harç ödemeden gösterir.
- Tanımlayıcı adlardan kaçının. Ne sattığınızı anlatan ad pazarlama açısından cazip, hukuki açıdan zayıftır. Ayırt edici bir çekirdek kelime kurun.
- Kapsamı gerçekçi kurun. Gereksiz sınıflar, o sınıflardaki markalarla çakışma riskini de beraberinde getirir. Sınıf seçimi risk yönetiminin parçasıdır.
- Muvafakat ihtimalini erken değerlendirin. Engel olan marka sahibiyle ticari bir mutabakat mümkünse, süreç en kısa yoldan çözülebilir: Muvafakatname ile Marka Tescili.
- Marka adını seçerken hukuki filtre uygulayın. Yöntem için: Marka Adı Nasıl Seçilir?
Reddedildiyse Ne Yapmalı?
Ret kararı sürecin sonu değildir. Kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde Kurum'a itiraz edilebilir (SMK m.20); itirazı Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu inceler. YİDK kararı da aleyhinize çıkarsa, Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nde iptal davası açılabilir (SMK m.156/2); Kanun bu dava için açık bir süre öngörmediğinden kararın tebliğinden sonra gecikmeden bir avukatla değerlendirme yapın.
İtirazın adım adım nasıl yürüdüğü: Marka Başvurum Reddedildi, Ne Yapmalıyım?
Ret Riskini Harç Ödemeden Görmek
Ret gerekçelerinin büyük bölümü başvurudan önce görülebilir, yeter ki doğru yere bakılsın. Bize adı ve hangi işte kullanacağınızı yazın. Marka tescil başvurusu yapılmadan önce mutlak ve nispi ret riskini ayrı ayrı değerlendirip size raporlarız.
