Ticaret unvanı, tacirin ticaret siciline tescil edilen ve işletmenin hukuki kimliğini gösteren resmî adıdır; marka ise TÜRKPATENT siciline tescil edilen ve mal ya da hizmetleri rakiplerinden ayıran işarettir. Ticaret unvanı marka farkı en çok burada hissedilir: ürün ve hizmet üzerinde münhasır kullanım hakkını yalnız marka tescili verir. İşletme adı ise işletmeyi tanıtan ve yine ticaret siciline tescil edilen addır.
Karışıklık çoğu zaman şirket kurulurken başlıyor. Unvan ticaret sicilinde kabul edilince adın korunduğu sanılıyor; oysa sicil, yeni unvanı marka kayıtlarına bakarak denetlemez.
Ticaret Unvanı, İşletme Adı, Marka ve Alan Adı Arasındaki Fark Nedir?
Dört kavram dört ayrı kayıtta tutulur ve dört ayrı şeyi korur. Ortak noktaları aynı kelimeyi taşıyabilmeleridir; farkları ise neyi, nerede ve hangi kapsamda koruduklarıdır:
| Kavram | Ne işe yarar? | Nerede tescil edilir? | Ne sağlar? |
|---|---|---|---|
| Ticaret unvanı | Tacirin ticari işlemlerini yaptığı ve belgelerini imzaladığı resmî ad | İşletme merkezinin bulunduğu yerin ticaret sicili | Usulen tescil ve ilan edilmiş unvanı kullanma hakkı; yeni unvanların ondan ayırt edilmesi |
| İşletme adı | İşletmeyi sahibinden bağımsız tanıtan ve benzerlerinden ayıran ad (tabela adı) | Ticaret sicili | Unvana ilişkin kullanma hakkı ve tecavüze karşı koruma kurallarından yararlanma |
| Marka | Mal ve hizmetlerin ticari kaynağını ayırt eden işaret | TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) marka sicili | Tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerde başkalarının kullanımını yasaklama hakkı |
| Alan adı | İnternet adresi | Alan adı kayıt sistemi | Teknik tahsis; tek başına marka hakkı doğurmaz |
Tablodaki belirleyici satır markadır: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.7/1'e göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve tescilli marka sahibi, işaretin mal ve ambalaj üzerinde, reklamda, internette ve hatta ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılmasını yasaklayabilir (m.7/3).
Ticaret Unvanı Nedir, Neyi Korur?
Ticaret unvanı, tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemleri yaptığı ve senetlerle diğer belgeleri altında imzaladığı ad demektir. Türk Ticaret Kanunu'na (TTK) göre her tacir, işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde işletmesini ve seçtiği unvanı işletme merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve ilan ettirir. Unvanın şekli de kanunla belirlenmiştir:
- Gerçek kişi tacirin unvanı, kısaltılmadan yazılan ad ve soyadından oluşur. Ekler yapılabilir, ama tek başına ticaret yapan kişi şirket izlenimi veren ek kullanamaz.
- Anonim ve limited şirkette unvan, işletme konusu gösterilmek şartıyla serbestçe seçilir; "anonim şirket" ya da "limited şirket" ibaresinin bulunması şarttır.
- Yeni bir unvana, Türkiye'nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş başka bir unvandan ayırt edilmesi gerekiyorsa ek yapılır.
- Unvan işletmeden ayrı olarak devredilemez; işletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmedikçe unvanın da devri sonucunu doğurur.
Usulen tescil ve ilan edilmiş unvanı kullanma hakkı yalnız sahibine aittir. Unvan ticari dürüstlüğe aykırı biçimde başkası tarafından kullanılırsa hak sahibi tespit, yasaklama, haksız tescil edilmiş unvanın değiştirilmesi ya da silinmesi ve kusura göre maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
Bu koruma unvanı, yani şirketin adını kapsar. Unvan tescili, aynı kelimenin bir ürün ya da hizmet üzerinde marka olarak kullanılmasını tek başına engellemez ve o kelimeyi mal ve hizmetler için tekelinize almaz. Bir unvanın ticaret sicilinde müsait olup olmadığını kontrol etmenin yolu şirket ismi sorgulama ile marka sorgulama farkı yazısında.
İşletme Adı Nedir?
İşletme adı, işletme sahibiyle ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan ad demektir. Tabelada gördüğünüz kısa ad çoğu zaman işletme adıdır. Örnek olarak uydurduğumuz "Lunavik Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi" unvanlı bir şirketin işletme adı "Lunavik Fırın" olabilir.
TTK'ya göre işletme adlarının da sahipleri tarafından ticaret siciline tescil ettirilmesi gerekir. Tescil edilen işletme adı, unvanlardaki ayırt edilebilirlik, kullanma hakkı ve tecavüze karşı koruma kurallarından yararlanır. Ancak işletme adı da ürün ambalajı üzerindeki markasal kullanımı korumaz; tabelada kullandığınız adı ürünlerinizde ya da şube ağınızda bir marka gibi kullanacaksanız ayrıca marka olarak tescil ettirmeniz gerekir.
Marka Ne Sağlar, Unvandan Neden Daha Güçlüdür?
Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden işarettir. Koruma tescille doğar (SMK m.7/1) ve tescilin kapsadığı mal ve hizmetlerle sınırlı olarak Türkiye genelinde işler; tanınmış markalarda bu sınır genişleyebilir (m.7/2-c). Marka tescili size unvan ya da işletme adı tescilinin vermediği şu araçları verir:
- Aynı ya da karıştırılacak kadar benzer işaretin izinsiz kullanılmasını önleyebilirsiniz (m.7/2).
- Benzer marka başvurularına Bültende yayımdan itibaren iki ay içinde itiraz edebilirsiniz (m.6/1, m.18).
- Tecavüz davası açıp tazminat isteyebilirsiniz (m.29, m.149); markanın Türkiye'de tescilli olması şartıyla ceza şikâyeti de mümkündür (m.30/5).
- Gümrük başvurusu ve pazaryeri şikâyetleri tescilli markaya dayanır.
- Devir, lisans ve rehin işletmeden bağımsız olarak yapılabilir (m.148/1–2).
Limited şirket adına başvurunun adımları için limited şirket marka tescili yazısına bakın.
Ticaret Unvanı ile Marka Çakışırsa Kim Üstün Gelir?
Cevap, hangi hakkın önce doğduğuna ve adın nasıl kullanıldığına bağlıdır. SMK hem unvan sahibine hem marka sahibine araç verir; hangisinin işe yarayacağını sıra belirler.
Önce sizin unvanınız, sonra başkasının marka başvurusu
Başkasının marka başvurusu sizin ticaret unvanınızı içeriyorsa, başvuru Bültende yayımlandıktan sonra iki ay içinde itiraz edebilirsiniz; SMK m.6/6, başkasına ait ticaret unvanını içeren başvurunun hak sahibinin itirazı üzerine reddedileceğini düzenler. Adı ürün ya da hizmetlerde de kullandıysanız m.6/3'e göre ticarette kullanılan işaret için önceden hak edindiğinizi ileri sürebilirsiniz. Marka tescil edilmişse aynı gerekçeler hükümsüzlük davasında ileri sürülür (m.25/1); ancak sonraki markanın kullanıldığını bilerek ya da bilmesi gerekirken beş yıl sessiz kalan, sonraki tescil kötüniyetli değilse hükümsüzlük isteyemez (m.25/6). Unvan tescil belgesi tek başına yetmeyebilir; tarihli faturalar, ambalaj görselleri ve reklam kayıtları gibi kullanım delilleri belirleyicidir. İlk başvuru ile ilk kullanım arasındaki dengeyi marka hakkı ilk başvurana mı ilk kullanana mı yazısında ele aldık.
Önce başkasının markası, sonra sizin unvanınız
TTK'daki ayırt edilebilirlik kuralı unvanlar arasında işler; ticaret sicili yeni unvanı marka siciline bakarak denetlemez. Bu yüzden başkasının tescilli markasıyla aynı kelimeyi içeren bir unvan sorunsuz tescil edilebilir. Ancak marka sahibi, işaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılmasının önlenmesini isteyebilir (SMK m.7/3-e) ve ürün ve hizmetlerdeki markasal kullanımı durdurabilir. Unvanınız sicilde durur, ama pazarda kullanamayabilirsiniz. Unvan değiştiğinde marka siciline ne olacağı ise ayrı bir konudur; şirket unvanı değişince marka tescili değişir mi yazısında anlatılıyor.
Kişi adı içeren unvanlar
Gerçek kişi tacirin unvanı ad ve soyadından oluştuğu için aynı soyadı taşıyan işletmeler sık görülür. SMK m.7/5-a'ya göre marka sahibi, gerçek kişilerin dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde kendi adlarını belirtmesini engelleyemez; ama bu istisna, aynı adın bir marka gibi kullanılmasına izin vermez. Ayrıntısı aynı isim ya da soyisimle marka tescili yazısında.
Tescilsiz kullanımda SMK'nın tecavüz hükümleri yerine TTK'nın haksız rekabet hükümleri gündeme gelir; başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri ya da işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak haksız rekabet hâlleri arasında sayılır.
Alan Adı Bu Denklemin Neresinde?
Alan adı kaydı teknik bir tahsistir ve tek başına marka hakkı doğurmaz. Tersine, tescilli marka sahibi işaretin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod ya da anahtar sözcük olarak kullanılmasını, kullananın işaret üzerinde bir hakkı ya da meşru bağlantısı yoksa yasaklayabilir (SMK m.7/3-d). Uzun süredir aktif kullanılan bir alan adı, önceki kullanıma ilişkin delillerden biri olabilir ama tek başına yeterli değildir. İki kaydın farkını domain ile marka tescili farkı yazısında ayrıntılandırdık.
Şirket Kurarken Doğru Sıra Nedir?
Yeni bir işletme kuruyorsanız sırayı, en pahalı geri dönüşü önleyecek biçimde kurun:
- Adı marka sicilinde araştırın: TÜRKPATENT kayıtlarında aynı ya da benzer marka var mı, hangi sınıflarda? Bu adım en başta yapılmazsa sonraki her adım risklidir.
- Unvanı ticaret sicilinde kontrol edin: Aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer unvan var mı, TTK'nın şekil kurallarına uyuluyor mu?
- Alan adını ve kullanıcı adlarını ayırın: Bunlar hızlı kapılır ve önceki kullanım delili de üretir.
- Marka başvurusunu yapın: Öncelik, şeklî eksiklik yoksa başvurunun alındığı tarih, saat ve dakikaya göre belirlenir (SMK m.15); şirket kurulmadan da başvuru yapılabilir (şirket kurmadan marka tescili).
- Şirketi kurun ve unvanı tescil ettirin: İşletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde ticaret siciline tescil ve ilan gerekir.
- İşletme adını tescil ettirin: Unvandan farklı bir tabela adı kullanacaksanız bu adı da sicile kaydettirin.
- Sahipliği hizalayın: Marka bir ortak adına başvurulduysa şirkete devrini planlayın; devir yazılı ve noter onaylı sözleşmeyle yapılır (m.148/4).
Markanızı bu sırayla güvenceye almak için marka tescili sürecini başvuru aşamasında planlamak, unvanla marka arasındaki uyumu da baştan kurar.
Unvanı Marka Olarak Tescil Ederken Nelere Dikkat Edilir?
Unvanı olduğu gibi marka yapmak her zaman en güçlü seçenek değildir. Başvurudan önce şu noktaları kontrol edin:
- "Limited şirketi", "anonim şirketi", "sanayi ve ticaret" gibi ibareler ayırt edici değildir. Markanın gücü unvandaki çekirdek kelimeden gelir.
- Yalnız il adı ve sektörden oluşan bir ad tanımlayıcı bulunarak reddedilebilir (m.5/1-c); ret gerekçeleri marka başvurusu neden reddedilir yazısında.
- Şirket adına başvuruda kimlik bilgisi, tüzel kişinin ticaret unvanı ve vergi numarasıdır (SMK Uygulama Yönetmeliği m.3). Sicildeki sahip bilgisini şirketin güncel unvanıyla uyumlu tutun.
- Marka koruması tescil edilen mal ve hizmetlerle sınırlıdır; aynı sınıfta olmak benzerlik, farklı sınıfta olmak benzemezlik karinesi değildir (m.11/4).
Şirket devrinde ya da hisse satışında markaya ne olur?
Marka şirket adına tescilliyse hisseler el değiştirse de sicildeki sahip şirket olarak kalır. Marka kurucu ortağın kendi adına tescilliyse hisse devri markayı şirkete taşımaz; ayrıca noter onaylı yazılı bir devir sözleşmesi yapılıp sicile kaydettirilmelidir (m.148/4–5). Unvan ise işletmeden ayrı devredilemez; işletme devredildiğinde aksi kararlaştırılmadıkça unvan da devredilmiş olur. Bu fark, satın alma görüşmelerinde sicil kaydının mutlaka kontrol edilmesini gerektirir.
Sicildeki Unvan Ürünü Korumaz
Ticaret sicilinin kabul ettiği bir unvan, aynı kelimenin ürünlerde ve hizmetlerde başkası tarafından marka olarak kullanılmasını tek başına durdurmaz. Adı tabelada, ambalajda ya da internette kullanacaksanız koruma TÜRKPATENT sicilinden gelir; marka araştırmasını bu yüzden unvanı seçmeden önce yapın. Marka bir ortağın adına duruyorsa devri, şirketin satışı gündeme gelmeden tamamlayın.
Unvanınızı, tabela adınızı ve ürünlerde kullandığınız adları iletişim sayfamızdan yazarsanız, hangisinin marka sicilinde korunduğuna, hangi sınıflarda boşluk kaldığına ve başvurunun kimin adına yapılması gerektiğine bakarız. Başvurunun kendisi, TÜRKPATENT önünde yetkili bir marka vekili eliyle yapılır.