Şirket ismi sorgulama, kuracağınız şirketin ticaret unvanının ticaret sicilinde başka bir unvanla çakışıp çakışmadığını kontrol eder; marka sorgulama ise aynı adın TÜRKPATENT marka sicilinde mal ve hizmetler için tescilli ya da başvurulu olup olmadığını gösterir. İki sorgulama farklı sicilleri tarar ve birinin olumlu sonucu diğerinin yerine geçmez: unvanın sorunsuz tescil edilmesi, o ad üzerinde marka hakkı vermez.
Aşağıda "firma adı" kavramını kısaca netleştiriyor, her iki sorgunun nerede ve nasıl yapıldığını, neyi gösterip neyi göstermediğini, iki sorgunun birlikte yapılması gereken durumları ve isimden başvuruya doğru sırayı adım adım ele alıyoruz.
Firma Adı Nedir? Şirket İsmi ile Ticaret Unvanı Aynı mı?
Firma adı, günlük dilde bir işletmenin resmî adı için kullanılan genel ifadedir; hukuki karşılığı çoğu zaman ticaret unvanıdır. Ticaret unvanı, tacirin ticari işlemlerini yaptığı ve belgelerini altında imzaladığı resmî ad demektir; "Nordika Gıda Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi" gibi örnek bir unvan, şirketin hukuki kimliğini gösterir.
Tabelada ya da reklamda kullanılan kısa ad ise işletme adı olabilir; ürünlerin üzerindeki işaret ise markadır. TTK m.53'e göre işletme adları da sahipleri tarafından ticaret siciline tescil ettirilir; yani unvan gibi işletme adının kontrolü de ticaret sicili tarafında kalır. Üçü aynı kelimeyi taşıyabilir ama üç ayrı hukuki kurumdur. Aralarındaki farkın ve çakıştıklarında kimin üstün geldiğinin ayrıntılı hukuki anlatımını ticaret unvanı ve marka farkı yazısında yaptık; burada odak, sorgulamanın pratiği.
Şirket İsmi Sorgulama Nerede ve Nasıl Yapılır?
Şirket ismi sorgulama, önerdiğiniz unvanın ticaret sicilinde kullanılıp kullanılmadığını ve ticaret unvanı kurallarına uyup uymadığını kontrol etmektir. Sorgunun zamanı da bellidir: TTK m.40/1'e göre tacir, ticari işletmesini ve seçtiği unvanı işletmenin açıldığı günden itibaren on beş gün içinde işletme merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ve ilan ettirir. Bu yüzden unvan kontrolü kuruluş hazırlığının ilk işlerindendir ve üç kaynak birlikte kullanılır.
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde unvan sorgulama
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından yayımlanan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nin internet sitesinde bir "Unvan Sorgulama" hizmeti bulunur. Bu hizmet, bir ticaret unvanının kullanılıp kullanılmadığını, kullanılıyorsa hangi sicil müdürlüğüne hangi numarayla kayıtlı olduğunu gösterir. Aynı sitedeki ilan görüntüleme bölümünden şirketlerin geçmiş tescil ilanlarına da ulaşılabilir.
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.35/4'e göre ticaret sicili kayıtlarının Türkiye genelindeki ilanı bu gazeteyle yapılır. Bu yüzden gazete, bir unvanın ne zaman ve hangi içerikle tescil edildiğini görmek için temel kaynaktır.
MERSİS ve ticaret sicili müdürlüğünün incelemesi
MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi), Ticaret Bakanlığının şirket ve ticari işletmelere ilişkin kayıt, değişiklik ve terkin işlemlerini elektronik ortamda yürüttüğü merkezi bilgi sistemidir. Şirket kuruluş başvurusu bu sistem üzerinden hazırlanır ve önerilen unvan, tescil aşamasında ticaret sicili müdürlüğünün incelemesinden geçer.
Bu inceleme unvanın ticaret hukuku kurallarına uygunluğuna bakar; marka sicilinde çakışma olup olmadığını sizin adınıza araştırmaz. Unvanın sorunsuz tescil edilmesi, aynı kelimenin bir başkasının markası olmadığı anlamına gelmez.
Kendi kayıtlarınızı görmek için e-Devlet'teki "Ticari İşletme ve Şirket Sorgulama" hizmeti de işe yarar: ticaret sicilinde sahibi, ortağı ya da yetkilisi olduğunuz işletme ve şirketleri listeler. Yeni bir marka kararından önce, grubunuzdaki şirketlerin hangi unvanları taşıdığını buradan hızla derleyebilirsiniz.
Unvanın uyması gereken temel kurallar
Sorgulamayı anlamlı kılan, unvan kurallarını bilmektir. TTK m.43'e göre anonim ve limited şirketler, işletme konusunu göstermek şartıyla unvanlarını serbestçe seçebilir ve unvanda "anonim şirket" ya da "limited şirket" ibaresi bulunmalıdır. TTK m.45'e göre bir unvana, Türkiye'nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş başka bir unvandan ayırt edilmesi için gerekiyorsa ek yapılır. TTK m.46/3 ise "Türk", "Türkiye", "Cumhuriyet" ve "Millî" kelimelerinin unvana ancak Cumhurbaşkanı kararıyla konabileceğini düzenler.
Marka Sorgulama Neyi Tarar?
Marka sorgulama, TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) marka sicilinde aynı ya da benzer bir işaretin, sizinle aynı veya benzer mal ve hizmetler için tescilli ya da başvuru aşamasında olup olmadığını gösterir. Taranan sicil, ticaret sicilinden tamamen ayrıdır.
Webx'in ücretsiz marka sorgulama aracı sonuçları başvuru numarası, marka adı, başvuru sahibi, tescil veya ilan tarihi, durum, sınıflar ve şekil bilgisiyle listeler. Bulunan bir markanın sahibinin kim olduğunu teyit etmek gerektiğinde izlenecek yol marka sahibi sorgulama rehberinde.
Sorgulamanın hukuki önemi şuradan gelir: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.5/1-ç'ye göre Kurum, aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için önceki bir markayla aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer başvuruları kendiliğinden reddeder. Karıştırılma ihtimali düzeyindeki benzerlikler ise SMK m.6 uyarınca ancak itiraz üzerine incelenir. Her iki riski de ancak marka sicilinde yapılan bir sorgu gösterebilir; unvan sorgusu bunların hiçbirini göstermez.
Tersi de geçerlidir: marka sorgusu ticaret unvanlarını göstermez. Oysa SMK m.6/6, başvurunuzun başkasına ait bir ticaret unvanını içermesi hâlinde unvan sahibinin itirazıyla reddedilebileceğini öngörür; m.6/3 de ticarette önceden kullanılan işaretler üzerinde hak kazanmış kişilere itiraz yolu açar. Yani unvan sorgusu, yalnız şirket kuruluşunu değil marka başvurunuzu da korur.
İki Sorgulama Yan Yana: Karşılaştırma Tablosu
İki sorgu farklı sorulara cevap verir. Aşağıdaki tablo, hangi kaydın hangi sicilde durduğunu ve olumlu bir sonucun gerçekte ne anlama geldiğini özetler:
| Sorgulama | Taranan sicil | Neyi korur? | Kim bakar? | Olumlu sonucun anlamı |
|---|---|---|---|---|
| Şirket ismi (unvan) | Ticaret sicili; Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi unvan sorgusu | Tacirin ticari işlemlerde kullandığı resmî adı | Kurucu veya mali müşavir; tescilde ticaret sicili müdürlüğü | Unvan tescil edilebilir; marka hakkı doğmaz |
| İşletme adı | Ticaret sicili | İşletmeyi tanıtan ve ayırt eden adı | İşletme sahibi; ticaret sicili müdürlüğü | Ad işletme adı olarak tescil edilebilir |
| Marka | TÜRKPATENT marka sicili | Tescilden sonra, kapsadığı mal ve hizmetlerde Türkiye genelinde münhasır hak | Siz veya vekiliniz; aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer kayıtlarda Kurum resen | İlk bakışta engel yok; tescil garantisi değil |
| Alan adı ve sosyal medya | Kayıt kuruluşları ve platformlar | Teknik adres ya da hesap adı | Siz | Adres alınabilir; marka hakkı doğmaz |
Unvan Tescili Neden Marka Hakkı Vermez?
Çünkü iki hak farklı kanunlara ve farklı sicillere dayanır. SMK m.7/1 açıktır: "Bu Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir." Ticaret unvanı üzerindeki hak ise TTK m.50'ye göre usulen tescil ve ilan edilmiş unvanı kullanma hakkıdır; unvanın mal ve hizmetler üzerinde marka gibi kullanılmasına karşı SMK'nın sağladığı yasaklama yetkilerini vermez.
Bu, unvanın hiçbir işe yaramadığı anlamına gelmez. SMK m.6/6, başvurusu yapılan markanın başkasına ait ticaret unvanını içermesi hâlinde hak sahibinin itirazıyla başvurunun reddedilebileceğini düzenler. Ancak bu bir savunma aracıdır ve itiraz etmeniz gerekir; aktif, ülke çapında bir marka koruması sağlamaz. Tescilsiz kullanımın genel risklerini tescilsiz marka kullanımı yazısında ayrıca ele aldık.
Tescilli Bir Markayı Unvan Olarak Kullanmak Tecavüz Olabilir mi?
Evet. SMK m.7/3-e, tescilli bir markayla aynı veya karıştırılacak kadar benzer bir işaretin ticaret unvanı ya da işletme adı olarak kullanılmasının, m.7/2'deki koşullar varsa marka sahibi tarafından yasaklanabileceğini açıkça sayar.
Örnek olarak, "NORDIKA" markası yazılım hizmetlerinde bir başkası adına tescilliyken siz "Nordika Yazılım A.Ş." unvanıyla şirket kurarsanız, ticaret sicili unvanı tescil edebilir. Ancak marka sahibi, SMK m.149 kapsamında tecavüzün tespitini, durdurulmasını ve zararın tazminini mahkemeden isteyebilir. Unvanınız sicilde durur, ama iş hayatında kullanamaz hâle gelebilirsiniz.
Aynı risk, var olan bir şirketin unvanını değiştirirken de doğar; bu senaryoyu şirket unvanı değişince marka tescili yazısında ayrıntılandırdık. Gerçek kişiler için küçük bir istisna vardır: SMK m.7/5-a, gerçek kişilerin kendi ad veya adresini dürüstçe belirtmesini marka sahibinin engelleyemeyeceği hâller arasında sayar. Bu istisna tüzel kişilerin unvanlarını kapsamaz.
İki Sorgulama Hangi Durumlarda Birlikte Yapılmalı?
Kısaca: ad hem şirketin hem de ürünün ya da hizmetin kimliği olacaksa her zaman. Uygulamada şu durumlarda iki sorgu birlikte yapılmalıdır:
- Şirket kuruluşu: Unvandaki çekirdek kelime aynı zamanda ürün veya hizmet adı olacaksa.
- Unvan değişikliği: Yeni unvanın başkasının tescilli markasına çarpmaması için.
- Yeni ürün serisi ya da alt marka: Seri adı ayrıca unvan veya işletme adı olarak da kullanılacaksa.
- Şube, bayilik ve franchise: Farklı illerde aynı adla işletme açılacaksa.
- E-ticaret mağazası açarken: Pazaryerleri mağaza adını ve marka kaydını ayrı ayrı sorabilir.
- Yabancı şirketin Türkiye şubesi: Şubenin unvanı ticaret siciline, markası TÜRKPATENT'e ayrı ayrı kaydedilir.
Doğru Sıra: İsimden Başvuruya 6 Adım
En güvenli sıra, marka tarafını unvandan önce netleştirmektir; çünkü sonradan değiştirmesi en pahalı olan, ürünlere ve iletişime işlenmiş markadır. Unvan da kolay değişmez: değişiklik ticaret siciline tescil edilip ilan edilir, ardından banka, vergi ve sözleşme kayıtlarının güncellenmesi gerekir. İki kaydı baştan aynı çekirdek kelime üzerine kurmak bu maliyeti ortadan kaldırır.
- Aday listesi çıkarın: Tek bir isme bağlanmadan iki-üç güçlü aday belirleyin.
- Marka sorgulaması yapın: Adayları TÜRKPATENT sicilinde birebir ve benzer yazımlarıyla, ilgili sınıflarda tarayın.
- Şirket ismi sorgulaması yapın: Marka tarafında temiz çıkan adayların unvan olarak kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin.
- Alan adı ve sosyal medyayı kontrol edin: Uygun adın adresini ve hesap adlarını ayırın; farkları domain ile marka tescili yazısında anlattık.
- Marka başvurusunu yapın: Öncelik başvuru tarihine göre belirlendiği için beklemeden markanızı tescil ettirmek üzere başvurun.
- Şirketi kurun ya da unvanı tescil ettirin: Unvan, marka başvurusuyla uyumlu çekirdek kelime üzerine kurulsun.
Şirket henüz kurulmadıysa başvuruyu kurucu adına yapıp sonra şirkete devretmek mümkündür; şirket adına başvurunun ayrıntıları limited şirket marka tescili yazısında. Zamanlamanın iş olaylarına göre nasıl planlanacağını ise marka tescili ne zaman yapılmalı rehberinde bulabilirsiniz.
Şirket İsmi Sorgulamada Sık Yapılan Hatalar
Hataların ortak noktası, bir sicildeki olumlu sonucu diğer sicil için de geçerli saymaktır.
1. "Unvan tescil edildi, isim artık bizim" demek
Unvan tescili, adı ticari işlemlerde kullanma hakkı verir; ürünlerde marka olarak kullanım için ayrıca marka tescili gerekir. Bu varsayım genellikle yıllar sonra, aynı adı marka olarak tescil ettirmiş birinden gelen bir ihtarnameyle ortaya çıkar; o noktada ambalaj, tabela ve dijital varlıkların tamamı risk altındadır.
2. Yalnız birebir unvanı aramak
Şirket ismi sorgulamasında birebir eşleşme aranır; marka tarafında ise benzer yazımlar ve okunuşlar da risk taşır. Unvan sorgusunda çıkmayan "Nordica" yazımı, marka sicilinde "NORDIKA" ile çakışabilir.
3. Tür ve sektör eklerine güvenmek
"Ticaret", "Limited Şirketi", "Yazılım" gibi ekler unvanı ayırt edebilir; ama marka değerlendirmesinde çoğu zaman ayırt edici kabul edilmez. Çakışma, ekler çıkarıldığında kalan çekirdek kelimede yaşanır.
4. Sorgulama ile başvuru arasında aylarca beklemek
Her iki sicil de her gün değişir. Sorgudan aylar sonra yapılan başvuru, arada yapılmış bir başvurunun gerisinde kalabilir; iki sorguyu da başvurudan hemen önce tazeleyin.
Sonuç
Akılda kalacaklar:
- Şirket ismi sorgulama ticaret sicilini, marka sorgulama TÜRKPATENT marka sicilini tarar; biri diğerinin yerine geçmez.
- Unvanın tescil edilmesi, o ad üzerinde marka hakkı vermez; marka koruması tescil yoluyla elde edilir.
- Tescilli bir markayı unvan ya da işletme adı olarak kullanmak SMK m.7/3-e kapsamında yasaklanabilir.
- Doğru sıra: aday isim, marka sorgusu, unvan sorgusu, alan adı ve sosyal medya, marka başvurusu, şirket kuruluşu.
- Her iki sorguyu da başvurudan hemen önce tekrarlayın; siciller her gün değişir.
İsminizi iki sicilde birden kontrol edelim mi?
Şirket adı adayınızı ve faaliyet alanınızı iletişim sayfamızdan paylaşın; adı TÜRKPATENT marka sicilinde benzerleriyle birlikte tarayıp unvan tarafındaki durumu da not ederek, başvuru öncesi riskleri ve izlenecek sırayı yazılı olarak iletelim.
