Domain ile marka tescili aynı şey değildir. Alan adı (domain), bir kayıt kuruluşundan "ilk gelen alır" ilkesiyle ve belirli bir süre için alınan internet adresidir; marka tescili ise TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) incelemesinden geçen, belirli mal ve hizmetlerde başkalarını dışlama hakkı veren ve Türkiye'de 10 yıl geçerli olan bir sınai mülkiyet hakkıdır. Biri adres, diğeri haktır.
Karışıklık çoğu zaman "alan adını aldık, ad artık bizim" düşüncesiyle başlıyor. Oysa adresi kaydettirmek, aynı adın başkası tarafından marka olarak başvurulmasını engellemiyor; tescilli bir marka da o adresi size ayırmıyor.
Alan Adı (Domain) Nedir, Nasıl Alınır?
Alan adı, bir web sitesine ya da e-posta sunucusuna ulaşmayı sağlayan ve sayısal IP adreslerinin yerine kullanılan okunabilir internet adresi demektir. Hukuki açıdan bir mülkiyet hakkı değil, kayıt kuruluşuyla yapılan sözleşmeye dayanan ve süresi boyunca geçerli olan bir kullanım kaydıdır.
Alan adları .com, .net gibi genel uzantılarda ve .tr gibi ülke kodlu uzantılarda kayıt kuruluşları aracılığıyla alınır. Temel kural "ilk gelen alır" ilkesidir: aynı uzantıda aynı dizi yalnız bir kişiye ait olabilir ve onu ilk kaydettiren alır. Kayıt sırasında kural olarak başvuranın o ad üzerinde bir hakkı olup olmadığı incelenmez; sistem yalnız adın boşta olup olmadığına bakar.
Alan adı belirli bir süre için, çoğunlukla yıllık dönemlerle kaydedilir ve yenilenmezse düşer. Düşen adı başkası yeniden kaydedebilir. Alan adının ayırt edici olması da gerekmez. Örneğin "tazekahve.com.tr" gibi tamamen tanımlayıcı bir adres, boşta olduğu sürece sorunsuzca kaydedilebilir (örnek ad).
.tr uzantılarında 2022'den beri ne değişti?
.tr alan adlarının tahsis edildiği TRABİS sistemi, 14 Eylül 2022'de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından devreye alındı. O tarihten beri .com.tr, .net.tr, .org.tr gibi uzantılar belge istenmeden ve "ilk gelen alır" ilkesiyle tahsis edilebiliyor; belgeye dayalı tahsis de sürüyor.
Bu, markanızla aynı .com.tr adresini marka tescili ya da şirket belgesi göstermeyen herhangi birinin sizden önce kaydettirebileceği anlamına geliyor. .com.tr artık "nasılsa belge ister" diye ertelenecek bir uzantı değil. Ana uzantıyla aynı gün alın.
Marka Tescili Nedir, Size Hangi Hakkı Verir?
Marka tescili, bir işaretin belirli mal ve hizmetler için TÜRKPATENT siciline kaydedilmesi ve sahibine o işaret üzerinde inhisari, yani başkalarını dışlayan bir hak tanınması demektir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.7/1 bunu açıkça söyler: "Bu Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir."
Tescil, alan adından dört temel noktada ayrılır:
- Başvuru incelenir. Şeklî inceleme ve mutlak ret incelemesinde reddedilmezse Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanır ve yayımdan itibaren iki ay itiraza açıktır (m.18).
- Koruma, Nice sınıflandırmasına göre seçilen mal ve hizmetlerle sınırlıdır. Aynı ad, farklı ve ilişkisiz alanlarda başkasına ait olabilir.
- TÜRKPATENT tescili yalnız Türkiye'de hüküm doğurur; yurt dışında koruma için o ülkelerde ayrıca başvuru gerekir.
- Koruma başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir (m.23/1). Tescilden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan ciddi biçimde kullanılmayan markanın ise iptali talep edilebilir (m.9).
Tescilli marka sahibi, karıştırılma ihtimali doğuran kullanımları yasaklatabilir (m.7/2). SMK m.7/3 bu kullanımlar arasında işaretin internette alan adı olarak kullanılmasını da sayar. Yani marka, alan adına karşı ileri sürülebilen bir haktır; alan adı kaydı ise tek başına markaya karşı ileri sürülebilecek bir hak doğurmaz.
Domain ile Marka Tescili Arasındaki Farklar Nelerdir?
Domain bir adres, marka tescili bir hak. Fark on başlıkta şöyle görünüyor:
| Ölçüt | Alan adı (domain) | Marka tescili |
|---|---|---|
| Hukuki niteliği | Kayıt kuruluşuyla yapılan sözleşmeye dayalı kullanım kaydı | SMK'ya dayanan inhisari sınai mülkiyet hakkı (m.7) |
| Nereden alınır? | Kayıt kuruluşları; .tr uzantılarında TRABİS sistemi üzerinden | TÜRKPATENT; EPATS üzerinden ya da marka vekili aracılığıyla |
| Hak incelemesi | Kural olarak yok; adın boşta olup olmadığına bakılır | Şeklî ve mutlak ret incelemesi, Bülten yayımı, 2 aylık itiraz süresi |
| Ayırt edicilik şartı | Yok; tanımlayıcı adres de kaydedilir | Var; tanımlayıcı ve ayırt edici olmayan işaret reddedilir (m.5/1-b, c) |
| Kapsam | Uzantı başına tek dizi; mal-hizmet ayrımı yok | Seçilen Nice sınıfları ve mal-hizmet listesiyle sınırlı |
| Coğrafi kapsam | Her yerden erişilir ama bölgesel bir hukuki koruma sağlamaz | Yalnız Türkiye |
| Süre ve kullanım | Kayıt süresi boyunca; yenilenmezse düşer; kullanma zorunluluğu yok | Başvurudan itibaren 10 yıl, onar yıl yenilenir; 5 yıl içinde ciddi kullanım beklenir |
| Aynı adı başkası alabilir mi? | Aynı uzantıda hayır; başka uzantıda ya da küçük bir yazım farkıyla evet | Farklı ve ilişkisiz mal-hizmetlerde mümkün olabilir; tanınmış markalar istisnadır (m.6/5) |
| Çatışmada konumu | Kayıt tek başına marka hakkı doğurmaz | Alan adı kullanımına karşı dayanaktır (m.7/3-d) |
| Kanıt değeri | Kayıt tarihi yalnız adresin ne zaman alındığını gösterir | Sicil kaydı hakkın sahibini, kapsamını ve tarihini gösterir |
Maliyet tarafında da iki kayıt farklı işler. Alan adı bedelini kayıt kuruluşu belirler ve her dönem yeniden ödenir. Marka için TÜRKPATENT 2026 marka işlem ücretleri tarifesine göre tek sınıflı başvuru ücreti 2.820 TL (kalem 02.01.01), tescil ücreti 7.010 TL'dir (kalem 02.01.03); tek sınıflı bir markanın resmî toplamı 9.830 TL eder. TÜRKPATENT bu kalemleri her yıl yeniden ilan ettiği için başvuru günündeki tarifeye bakın. Vekille çalışırsanız hizmet bedeli bu rakamların dışında kalır.
Tanımlayıcı alan adı, zayıf marka
İki sistem arasında en çok gözden kaçan fark ayırt ediciliktir. Arama motorlarında iyi sonuç verdiği için seçilen tanımlayıcı bir alan adı, marka olarak çoğu zaman tescil edilemez: SMK m.5/1-c, malın cinsini, kalitesini ya da amacını belirten işaretleri mutlak ret nedenleri arasında sayar. Alan adı ile markanın aynı olmasını istiyorsanız adı baştan ayırt edici seçmeniz gerekir. Bunun nasıl yapılacağı için tescil edilebilir marka adı seçimi rehberine bakın.
Alan Adı Almak Markayı Korur mu, Marka Tescili Alan Adını Garanti Eder mi?
İkisine de cevap hayır. Alan adını kaydettirmek, aynı adı bir başkasının marka olarak başvurmasını engellemez; alan adı kayıtları TÜRKPATENT'in kendiliğinden yaptığı incelemenin parçası değildir. Marka tescili de aynı adın alan adını size ayırmaz; kayıt kuruluşları marka sahiplerine kendiliğinden öncelik tanımaz ve adres ilk gelenindir.
Bunun tek önemli istisnası, alan adının ticarette fiilen bir işaret olarak kullanılmasıdır. SMK m.6/3, tescilsiz bir marka ya da ticarette kullanılan bir işaret üzerinde önceden hak elde etmiş kişiye sonraki başvuruya itiraz imkânı tanır. Bu istisnanın şartlarını, ispatını ve senaryolarını domain sahibinin marka hakkı yazısında ayrıca ele aldık.
Aynı mantık sosyal medya hesapları için de geçerlidir: kullanıcı adı da platformun kullanım koşullarına dayanan bir tahsistir, marka hakkı değildir. Hesap adlarının marka tescilinden nasıl güç aldığını sosyal medya kullanıcı adı ve marka hakkı rehberinde bulabilirsiniz.
Markanızı İçeren Alan Adını Başkası Kullanıyorsa Ne Yapabilirsiniz?
Tescilli marka sahibinin elinde iki tür araç vardır: SMK'ya dayanan yasaklama hakkı ve alan adı uyuşmazlık mekanizmaları. Hangisinin uygun olduğu uzantıya, kullanımın niteliğine ve talebinize göre değişir.
SMK m.7/3-d: alan adı olarak kullanımın yasaklanması
SMK m.7/3-d'ye göre, işareti kullanan kişinin işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bağlantısı olmaması şartıyla, işaretin aynı veya benzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanılması yasaklanabilir.
Bu hüküm m.7/2'deki genel çerçeveye bağlıdır: kullanımın ticaret alanında olması ve aynı ya da benzer mal-hizmetlerde karıştırılma ihtimali ya da tanınmış markada haksız yarar gibi bir ihlal unsuru taşıması gerekir. Kayıt sahibinin o adla gerçek bir bağı varsa sonuç değişebilir. Bu dayanakla açılan dava fikri ve sınai haklar mahkemesinde görülür.
İdari yol: UDRP ve .tr uyuşmazlık mekanizması
Mahkemeye gitmeden önce genel uzantılarda ICANN'in Tek Tip Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Politikası (UDRP), .tr uzantılarında ise .tr sisteminin kendi uyuşmazlık çözüm mekanizması işletilebilir. UDRP'de panelin verebileceği sonuç alan adının iptali ya da size devriyle sınırlıdır; tazminat bu yolun konusu değildir. İki yolun şartlarını, sürelerini ve delil dosyasını alan adı uyuşmazlığında UDRP ve .tr yolu rehberinde ayrıntılı anlattık.
Önce Domain mi, Önce Marka mı?
Önce marka sorgulaması yapılır; ardından alan adı, sosyal medya kullanıcı adları ve marka başvurusu aynı gün tamamlanır. Alan adı saniyeler içinde kaydedilebilir; marka başvurusu ise Bültende yayımlandığında herkesin görebileceği bir kayda dönüşür. İki adım arasındaki zaman farkı ne kadar uzarsa adın kapılma riski o kadar büyür.
Domain ile marka tescilini birlikte planlamak için şu kontrol listesini izleyin:
- Aday adları belirleyin: Ayırt edici, telaffuzu ve yazımı kolay en az üç seçenek çıkarın.
- Marka sicilini tarayın: Webx'in ücretsiz marka sorgulama aracı ile aynı ve benzer kayıtları hedef sınıflarınızda kontrol edin; birebir sonuç çıkmaması tescil garantisi değildir.
- Ticaret unvanlarına bakın: Aynı adla faaliyet gösteren şirketler, ticarette kullanılan işaret olarak itiraz dayanağı olabilir; iki aramanın farkı şirket ismi sorgulama ile marka sorgulama farkı yazısında.
- Alan adı uygunluğunu kontrol edin: Ana uzantı, .com.tr ve yaygın yazım varyasyonları boşta mı, satılık mı, yoksa aktif bir işe mi ait?
- Sosyal medya kullanıcı adlarını kontrol edin: Kullanacağınız platformlarda aynı ad alınabiliyor mu?
- Aynı gün kaydedin ve başvurun: Alan adlarını ve kullanıcı adlarını alın, aynı gün marka tescili başvurusunu yapın.
- Kayıtları doğru kişi adına yapın: Alan adını, markanın sahibi olacak kişi ya da şirket adına ve kurumsal bir e-posta adresiyle kaydettirin.
- Süreleri tek takvimde toplayın: Alan adı yenileme tarihleri, marka yenileme tarihi ve Bülten izleme aynı takvimde dursun.
Adresi ya da Markayı Kaybettiren Hatalar
Domain ile marka arasındaki karışıklık genellikle şu hatalardan biriyle maliyete dönüşür:
- Alan adını marka sanmak. Yıllarca yatırım yapılan bir ad başkası tarafından marka olarak başvurulduğunda, alan adı kaydı tek başına bir savunma sağlamaz.
- Alan adını ajans, yazılımcı ya da çalışan adına kaydettirmek. İş ilişkisi bittiğinde adresin kontrolü sizde olmayabilir.
- Yalnız ana uzantıyı almak. .com.tr belgesiz tahsis edilebildiği için boş bırakılan ülke uzantısı kolayca başkasına geçer.
- Yenileme bildirimlerini kaçırmak. Bildirimler eski bir e-posta adresine gidiyorsa alan adı fark edilmeden düşebilir.
- Ticaret unvanını yeterli görmek. Ticaret siciline kayıtlı unvan da ayrı bir sicildir ve adı mal-hizmetler için tekelinize almaz; üç kaydın ilişkisi ticaret unvanı, işletme adı ve marka farkı yazısında karşılaştırmalı olarak duruyor.
Ad Aynı, Koruma Ayrı
Alan adı ile marka tescili aynı adın iki ayrı katmanını korur ve biri diğerinin yerini tutmaz. Adı yeni seçiyorsanız asıl risk iki kaydın arasına giren zamandır: sorgulamadan sonra adresi ve başvuruyu aynı gün tamamlayın. Adres zaten başkasının elindeyse, hangi yolu kullanabileceğinizi büyük ölçüde tescilli bir markanızın olup olmadığı belirler.
Aday adınızı iletişim sayfamızdan yazarsanız, sicilde çakışan kayıt olup olmadığına, hangi sınıflarda başvurmanız gerektiğine ve alan adı planının markayla uyumuna bakarız. Webx, TÜRKPATENT nezdindeki başvuru ve itiraz işlemlerini marka vekili sıfatıyla yürütür.
