Alan adını kaydettirmek tek başına marka hakkı doğurmaz, çünkü 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.7/1'e göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Domain sahibi marka hakkı kazanır mı diye soranlar için cevabın ikinci yarısı daha önemli: alan adı ticarette fiilen bir işaret olarak kullanılıyorsa, bu kullanım sonraki benzer başvurulara itiraz için önceki hak dayanağı olabilir (m.6/3).
Sorunun pratikte önem kazandığı an, bir rakibin aynı adla başvuru yaptığı andır. O noktada alan adının kayıt tarihi pek bir şey söylemez; belirleyici olan, adın ticarette nasıl kullanıldığı ve bunu hangi tarihli belgelerle gösterebildiğinizdir.
Alan Adı Kaydı Neden Tek Başına Marka Hakkı Doğurmaz?
Çünkü Türkiye'de marka hakkı tescile bağlıdır ve alan adı kaydı bir tescil değildir. Marka hakkı, belirli mal ve hizmetler için TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) siciline kaydedilmiş bir işaret üzerinde sahibine tanınan ve başkalarının kullanımını yasaklama yetkisi veren inhisari hak demektir (m.7/2).
Alan adı ise kayıt kuruluşundan "ilk gelen alır" ilkesiyle alınan bir internet adresidir. Kayıt sırasında adın ayırt edici olup olmadığına, hangi mal ve hizmetlerde kullanılacağına ya da başkasının daha önceki bir hakkı bulunup bulunmadığına kural olarak bakılmaz. Bu nedenle alan adı kaydı, sicilde bir kapsam, bir sınıf ya da yasaklama yetkisi yaratmaz. İki kaydı on başlıkta karşılaştıran bir tablo isterseniz domain ile marka tescili farkı rehberine bakın.
Yani domain sahibi marka hakkı iddiasını kayıtla değil, ancak ticari kullanımla kurabilir. Alan adınız sizdeyken aynı ad için başkası TÜRKPATENT'e başvurabilir. Kurum bu başvuruyu incelerken alan adı kayıtlarını kendiliğinden araştırmaz. Alan adınızın varlığı, ancak siz itiraz ettiğinizde ve kullanımınızı ispatladığınızda dosyaya girer.
Alan Adı Hangi Durumda Önceki Hak Dayanağı Olur?
Alan adı, ticarette fiilen bir işaret olarak kullanılıyorsa önceki hak dayanağı olabilir. SMK m.6/3'e göre başvuru tarihinden veya varsa rüçhan tarihinden önce "tescilsiz bir marka veya ticaret sırasında kullanılan bir başka işaret için hak elde edilmişse", bu işaret sahibinin itirazı üzerine marka başvurusu reddedilir.
Önceki hak, sonraki başvurunun tarihinden önce ticari kullanım yoluyla bir işaret üzerinde kazanılmış ve o başvuruya karşı ileri sürülebilen hak demektir. Hükmün iki kilit sözcüğü vardır: "kullanılan" ve "itiraz". Hak, alan adının kaydedilmesiyle değil ticaret sırasında kullanılmasıyla doğar. Kurum da bunu kendiliğinden değil, yalnız itiraz üzerine inceler. Önceki kullanımın genel çerçevesi marka hakkı ilk başvurana mı ilk kullanana mı yazısının konusu; alan adı sahibinin önünde ise üç yol var.
Yayına itiraz: başvuru Bültende yayımlandığında
Sonraki başvuru Resmî Marka Bülteni'nde yayımlandığında, yayımdan itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli itiraz yapılır; itiraz ücreti de aynı süre içinde ödenmelidir (m.18). TÜRKPATENT 2026 marka işlem ücretleri tarifesine göre yayıma itiraz ücreti 1.150 TL'dir (kalem 02.01.17). Rakam vekil ücretini içermez ve tarife her yıl değişir; dilekçeyi vermeden önce Kurumun güncel listesine bakın. Dilekçenin yapısını marka yayınına itiraz rehberinde bulabilirsiniz.
Tescil edilmişse: hükümsüzlük davası
İtiraz süresi kaçırıldıysa ve marka tescil edildiyse, aynı gerekçe mahkemede hükümsüzlük davasıyla ileri sürülebilir; SMK m.25/1'e göre m.5 veya m.6'da sayılan hâllerden biri varsa mahkeme markanın hükümsüzlüğüne karar verir. Beklemek de risklidir. m.25/6, sonraki markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl sessiz kalan marka sahibinin, sonraki tescil kötüniyetli değilse hükümsüzlük isteyemeyeceğini düzenler.
Haksız rekabet hükümleri
SMK yollarından bağımsız olarak, Türk Ticaret Kanunu'nun haksız rekabet hükümleri de başkasının işiyle karışıklık yaratan kullanımlara karşı dava imkânı verir. Bu yol tescil şartı aramaz. Karşılığında somut kullanımı ve karışıklığı ispat etmeniz gerekir. Tescilsiz bir işaretle çalışmanın bütün araçlarını tescilsiz marka kullanmak rehberinde topladık.
Aktif Kullanım ile Park Edilmiş Alan Adı Arasındaki Fark Nedir?
Fark belirleyici. Önceki hak, alan adına sahip olmaktan değil onu ticarette kullanmaktan doğar. Aktif kullanım, alan adındaki adın bir mal ya da hizmeti sunmak, tanıtmak veya satmak için işaret olarak kullanılması demektir. Park edilmiş alan adı ise kaydedilmiş ama bir işin adresi olarak kullanılmayan; boş, "yapım aşamasında" ya da reklam bağlantılarıyla dolu bir sayfa gösteren alan adıdır.
Konumunuzu kabaca üç düzeyde değerlendirebilirsiniz:
- Alan adındaki ad sitede mal ve hizmetlerin adı olarak kullanılıyor, satış, sipariş ya da hizmet talebi bu adla alınıyor, faturalarda, reklamlarda ve yazışmalarda aynı ad geçiyorsa konumunuz güçlüdür.
- Site yayında ve adı taşıyor ama ticari faaliyet yeni ya da sınırlıysa konumunuz orta düzeydedir; kullanımın süresi ve yoğunluğu tartışmaya açıktır.
- Alan adı park edilmiş ya da başka bir markanın sitesine yönlendiriliyorsa ve ad piyasada bir mal ya da hizmeti ayırt eden işaret olarak görünmüyorsa konumunuz zayıftır.
Sitedeki marka ile alan adı farklıysa, korunmaya aday işaret çoğu zaman alan adındaki dizi değil, sitede mal ve hizmetleri tanıtan addır. Kullanımın hangi yoğunlukta hak doğuracağına dair Kanunda sabit bir eşik yoktur; değerlendirmeyi somut olaya göre itirazı inceleyen Kurum ya da dava aşamasında mahkeme yapar.
Alan Adı Üzerindeki Kullanımınızı Nasıl İspat Edersiniz?
Kullanım, tarihli ve bağımsız delillerle ispatlanır. Alan adının kayıt tarihi tek başına yalnız adresin ne zaman alındığını gösterir. İtiraz ya da dava dosyasına konabilecek başlıca deliller:
- Adın geçtiği faturalar ve sipariş kayıtları. Bunlar tarih ile mal ve hizmet bilgisini birlikte gösterir.
- Arama ve sosyal medya reklam hesaplarının tarihli raporları, basılı tanıtım malzemelerinin baskı faturaları.
- İnternet arşiv hizmetlerindeki eski görünümler; sitenin yıllar içindeki içeriğini gösterirler.
- Alan adı uzantılı e-posta adresinden yürütülen teklif ve sipariş yazışmaları.
- Analitik raporları, pazaryeri ya da ödeme altyapısı dökümleri gibi ziyaret ve satış verileri.
- Kayıt kuruluşundan alınan tarihli kayıt bilgisi. Tek başına değil, diğer delillerin zaman çizelgesini kurmak için işe yarar.
İyi bir delil tarih, işaret, mal-hizmet ve yer bilgisini bir arada gösterir. Delil dosyasını nasıl düzenleyeceğinizi ve hangi hatalardan kaçınacağınızı marka kullanım ispatı için delil dosyası rehberi adım adım gösteriyor.
Alan Adı ile Marka Çakıştığında Yedi Olası Durum
Alan adı ile marka arasındaki çatışmaların çoğu aşağıdaki yedi kalıptan birine uyar. Tablo yalnız yön gösterir. Sonuç, kullanımın yoğunluğuna, delillere ve mal-hizmetlerin yakınlığına göre değişir.
| Durum | Hukuki durum | Atılacak adım |
|---|---|---|
| Alan adı sizde; aynı ad için kimsenin markası ya da başvurusu yok | Alan adı size marka hakkı vermez; ad herkese açık | Vakit kaybetmeden sicil taraması ve marka başvurusu |
| Alan adınız aktif ticarette; başkası aynı adı başvurdu ve başvuru Bültende yayımlandı | m.6/3 kapsamında itiraz dayanağınız olabilir | Yayımdan itibaren 2 ay içinde gerekçeli itiraz ve kullanım delilleri (m.18) |
| Alan adınız aktif ticarette; aynı ad başkası adına tescil edildi | İtiraz süresi geçmiş; önceki hak mahkemede ileri sürülebilir | Hükümsüzlük davası (m.25); beklemeden delil toplama |
| Alan adınız park edilmiş ya da kullanılmıyor; başkası aynı adı başvurdu veya tescil ettirdi | Ticari kullanım yoksa m.6/3 dayanağı genellikle zayıftır | Kötüniyet işareti yoksa ad değişikliği, müzakere ya da farklı kapsam |
| Başvuru sahibi adı sizden öğrenip kapmak için başvurmuş | Kötüniyetli başvurular itiraz üzerine reddedilir (m.6/9) ve hükümsüzlük sebebidir | Yazışma, teklif ve önceki ilişki delilleriyle itiraz ya da dava |
| Marka sizde tescilli; aynı adı taşıyan alan adı başkasında | Hakkı ya da meşru bağlantısı olmayanın ticari kullanımı yasaklanabilir (m.7/3-d) | UDRP ya da .tr uyuşmazlık yolu veya tecavüz davası |
| Alan adınız, başkasının sizden önce tescil ettirdiği markayla aynı | Ticari kullanım tecavüz sayılabilir; alan adı kaydınız kendi başına savunma olmaz | Kullanımı ve kapsamı değerlendirin; gerekirse adı değiştirin ya da anlaşma arayın |
Kötüniyet göstergelerini ve delillendirmeyi kötü niyetli marka tescili yazısında, tescil edilmiş bir markaya karşı izlenecek yolları başkası marka adımı tescil ettirmiş rehberinde bulabilirsiniz.
Marka Sahibi Alan Adınıza Karşı Ne Yapabilir?
Tescilli marka sahibi, alan adınızın ticari kullanımını SMK m.7/3-d'ye dayanarak yasaklatmaya çalışabilir; ancak hüküm bir şart koyar: kullananın işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bağlantısı olmamalıdır. Kullanımın ticaret alanında olması ve m.7/2'deki karıştırılma ihtimali ya da tanınmış markada haksız yarar gibi bir ihlal unsuru taşıması da aranır.
Alan adını marka başvurusundan önce kendi işiniz için iyiniyetle kullanmaya başlamış olmanız, "hak veya meşru bağlantı" tartışmasında ileri sürebileceğiniz bir olgudur; m.6/3 anlamında önceki hak elde ettiyseniz bunu itiraz ya da hükümsüzlük yoluyla da gündeme getirebilirsiniz. Buna karşılık alan adını markanın varlığından haberdar olarak, satmak ya da onun trafiğinden yararlanmak için aldıysanız savunmanız zayıflar.
Marka sahibine mahkeme dışında da yol açıktır: genel uzantılarda UDRP, .tr uzantılarında ise .tr sisteminin uyuşmazlık çözüm mekanizması işletilebilir. Şartlar ve süreç için alan adı uyuşmazlığında UDRP ve .tr yolu yazısı ayrıntılı bir kaynak.
Önce Alan Adını Aldım, Marka Sonra: Ne Yapmalıyım?
Yapılacak iş, alan adının sağlamadığı hakkı tescille tamamlamak ve o güne kadarki kullanımı belgelemektir:
- Sicili tarayın: Alan adınızdaki adla aynı ya da benzer başvuru ve tescil olup olmadığını, faaliyet alanınıza giren sınıflarda kontrol edin.
- Başvuruyu geciktirmeyin: Sicil uygunsa vakit kaybetmeden marka tescil başvurusu yapın; eksiksiz başvuru, Kurumca alındığı tarih, saat ve dakika itibarıyla öncelik kazanır.
- Kapsamı gerçek işinize göre kurun: Sitede sunduğunuz mal ve hizmetleri Nice sınıflarına göre listeleyin; yakın vadeli genişleme planlarını da hesaba katın.
- Kullanım arşivini başlatın: Fatura, reklam, web arşivi ve yazışma kayıtlarını tarihli bir klasörde toplayın.
- Alan adını doğru sahibe bağlayın: Alan adı ile marka başvurusu aynı kişi ya da şirket adına olsun; ajans veya çalışan adına yapılmış kayıtları devralın.
- Varyasyonları alın: .com.tr ve yaygın yazım varyasyonlarını kaydedin; .tr uzantıları 14 Eylül 2022'den beri belgesiz ve "ilk gelen alır" ilkesiyle de tahsis edilebiliyor.
- Bülteni izleyin: Benzer başvurular yayımlandığında iki aylık itiraz süresini kaçırmamak için düzenli Bülten takibi kurun.
Karşınıza bir itiraz ya da sizinkiyle çakışan tescilli bir marka çıktıysa itiraz ve hükümsüzlük süreçlerinde destek sayfası işinize yarar. TÜRKPATENT nezdindeki itirazlar Webx'te marka vekili sıfatıyla yürütülür; dava aşaması anlaşmalı avukatlarla ilerler.
Hakkı Kayıt Tarihi Değil, Kullanım Kaydı Kurar
Alan adı size marka hakkı vermez, ama ticarette kullandığınız bir alan adı hak arayışında güçlü bir delile dönüşebilir. Ad henüz kimsenin sicilinde değilse yapılacak iş bellidir: tarama ve gecikmeden başvuru. Başkası başvurduysa saat iki aylık itiraz süresiyle işler; tescil çıktıysa yol hükümsüzlük davasıdır ve beş yıllık sessizlik o yolu da kapatabilir.
Alan adınızı ve faaliyet alanınızı iletişim sayfasından yazarsanız, sicilde çakışan kayıt olup olmadığı, hangi sınıfların gerektiği ve bugüne kadarki kullanımın nasıl belgeleneceği ilk görüşmede netleşir.
