Markanızın izinsiz kullanıldığını fark ettiyseniz ilk adım dava açmak değil, delil tespitidir. Karşı taraf uyarıldığı anda kullanımı kaldırabilir; o andan sonra ihlalin varlığını ispatlamak belirgin biçimde zorlaşır.
Doğru sıra şudur:
- Delilleri kayıt altına alın — ekran görüntüsü, ürün fotoğrafı, numune satın alma
- Hakkınızın kapsamını doğrulayın — tescil hangi sınıfları kapsıyor?
- Hızlı kanalları kullanın — pazaryeri ve platform bildirimleri
- İhtarname gönderin — çoğu uyuşmazlık burada biter
- Hukuk ve/veya ceza yoluna başvurun
Adım 1: Delil Tespiti
Toplanması gerekenler:
- Görsel kayıt: Web sitesi, ürün etiketi, tabela, sosyal medya hesabı, ilan sayfası — tarih görünecek biçimde ekran görüntüsü.
- Numune satın alma: Ürünü fatura veya fişle satın almak, ihlali somutlaştıran en güçlü delildir. Faturadaki satıcı bilgileri, karşı tarafın kim olduğunu da belgeler.
- Satıcı kimliği: Ticaret unvanı, vergi numarası, adres, alan adı kayıt bilgileri.
- Yaygınlık: Kaç kanalda, ne süredir, hangi hacimde kullanıldığı — tazminat aşamasında belirleyici olur.
Ciddi ve süreklilik gösteren ihlallerde mahkeme aracılığıyla delil tespiti talep edilmesi de mümkündür; bu, delillerin resmî olarak kayda geçirilmesini sağlar.
Adım 2: Hakkınızın Kapsamını Doğrulayın
Harekete geçmeden önce kendi tescilinizi kontrol edin:
- Marka hangi sınıflarda tescilli? İhlal iddia ettiğiniz kullanım bu kapsamda mı?
- Tescil yürürlükte mi? Yenileme süresi geçmiş olabilir.
- Tescilden bu yana beş yıl geçtiyse, karşı taraf sizden kullanım ispatı isteyebilir. Kendi kullanım delillerinizi de hazırlayın.
Bu kontrol boşuna değildir: kapsam dışı bir kullanıma karşı yapılan girişim sonuçsuz kalır ve karşı tarafa hazırlık süresi kazandırır.
Adım 3: Hızlı Kanallar — Platform Bildirimleri
İhlal internette gerçekleşiyorsa, hukuki süreçten bağımsız olarak işleyen ve genellikle en hızlı sonuç veren yol budur:
- Pazaryerleri (Trendyol, Hepsiburada, Amazon, N11) marka koruma programları yürütür; tescil belgesiyle yapılan bildirim listelemenin kaldırılmasıyla sonuçlanabilir.
- Sosyal medya platformları marka ihlali ve taklit hesap bildirim formları sunar. Süreci Sosyal Medya Kullanıcı Adı ve Marka Hakkı yazımızda anlattık.
- Arama motoru reklamları için de marka şikâyeti mekanizmaları vardır.
Bu kanallar hukuki hakkınızı tüketmez; paralel yürütülebilir.
Adım 4: İhtarname
İhtarname, ihlalin durdurulmasını talep eden resmî bir bildirimdir. Dava için zorunlu bir ön koşul değildir ama üç işlevi vardır:
- Uyuşmazlıkların önemli bölümü bu aşamada, dava açılmadan sonuçlanır.
- Karşı tarafın ihlalden haberdar olduğunu belgeler — sonraki devam eden kullanım artık bilerek yapılmış sayılır.
- Cezai süreçte şikâyet açısından zamanı ve bilgiyi kayda geçirir.
Ne zaman ihtarname göndermemeli? Karşı tarafın delilleri yok etme ya da stoku hızla eritme ihtimali yüksekse, önce delil tespiti ve ihtiyati tedbir yollarını değerlendirmek daha doğru olabilir.
Adım 5: Hukuk Yolu
Marka sahibinin talep edebilecekleri:
- Tecavüz fiillerinin durdurulması ve önlenmesi
- Tecavüzün giderilmesi; taklit ürünlere ve üretim araçlarına el konulması, imhası
- Maddi ve manevi tazminat
- Kararın ilanı
- İhtiyati tedbir — yargılama sonuçlanmadan satışın durdurulması
Görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'dir; bulunmayan yerlerde bu sıfatla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bakar. Süreç ve masraflar için Marka Davası Nasıl Açılır? yazımıza bakabilirsiniz.
Adım 6: Ceza Yolu
Marka hakkına tecavüz aynı zamanda suçtur. SMK m.30 uyarınca, tescilli marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, satan, ithal veya ihraç eden, ticari amaçla satın alan veya bulunduran kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
İki önemli şart:
- Marka Türkiye'de tescilli olmalıdır. Tescilsiz markalar için ceza yolu açık değildir.
- Suç şikâyete bağlıdır. Şikâyet süresi kaçırılırsa bu yol kapanır.
Ceza yolu hukuk yoluyla birlikte yürütülebilir; ikisi birbirinin alternatifi değildir. Ayrıntısı: Marka Hakkına Tecavüz Suçu ve Cezaları.
Sınırdan Giriyorsa: Gümrük Önlemi
Taklit ürün ithal ediliyorsa, gümrük idaresine başvurarak eşyanın gümrükte durdurulmasını talep edebilirsiniz. Bu, ürün piyasaya çıkmadan önce müdahale imkânı verir: Gümrükte Taklit Ürüne El Koyma.
Hangi Yol, Ne Zaman?
| Durum | Öncelikli adım | Neden |
|---|---|---|
| Pazaryerinde satılıyor | Platform bildirimi | En hızlı sonuç, düşük maliyet |
| Küçük ölçekli, yerel kullanım | İhtarname | Çoğu dosya burada kapanır |
| Ticari ölçekte üretim/satış | Ceza şikâyeti + hukuk davası | Arama-el koyma etkisi |
| Stok hızla eritiliyor | İhtiyati tedbir | Yargılamayı beklemeden durdurma |
| İthalat söz konusu | Gümrük başvurusu | Ürün piyasaya girmeden |
| Sosyal medyada taklit hesap | Platform şikâyeti | Hesabın kaldırılması |
Markanız Tescilli Değilse
Marka hakkına tecavüz hükümleri ve cezai koruma tescilli markalar içindir. Tescilsiz kullanımda haksız rekabet hükümlerine dayanılabilir, ancak ispat yükü ağırdır ve ceza yolu açık değildir.
Bu durumda öncelik, ihlalle uğraşmadan önce marka tescil başvurusunu yapmaktır. Tecavüz kavramının hukuki çerçevesi için Marka Hakkına Tecavüz Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Vakit Kaybetmeyin
İhlal süreçlerinde zaman iki yönden aleyhinize işler: deliller kaybolur ve şikâyet süreleri işler. Elinizdeki kayıtları ve tescil bilgilerinizi paylaşın; hukuki koruma ekibimiz hangi kanalın en hızlı sonuç vereceğini değerlendirsin.