Marka hakkına tecavüz, tescilli bir markanın sahibinin izni olmaksızın kullanılmasıdır. Hangi fiillerin tecavüz sayıldığı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 29. maddesinde sayılmıştır.
Kavramın iki temel sınırı vardır ve ikisini de bilmek gerekir:
- Marka tescilli olmalıdır. Tecavüz hükümleri ve cezai koruma tescilli markalar içindir.
- Kullanım, tescilin kapsamındaki mal ve hizmetlerde olmalıdır. İstisnası tanınmış markalardır.
Tecavüz Sayılan Fiiller (SMK m.29)
- Markanın izinsiz kullanılması. Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı SMK m.7'de belirtilen biçimlerde kullanmak. Bu, ürün üzerinde, ambalajda, tabelada, evrakta, reklamda ve internette kullanımı kapsar.
- Taklit etmek. Markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak markayı taklit etmek.
- Taklit ürünlerle ticaret. Markayı taklit ettiğini bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde, bu ürünleri satmak, dağıtmak, ticari amaçla elde bulundurmak, ithal ya da ihraç etmek, ticari amaçla kullanmak veya bu ürünlere ilişkin sözleşme yapmak üzere öneride bulunmak.
- Lisans haklarını izinsiz genişletmek veya devretmek. Marka sahibi tarafından lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya üçüncü kişilere devretmek. Lisansın sınırlarının nasıl çizildiğini Marka Lisans Sözleşmesi yazısında bulabilirsiniz.
İktibas ve İltibas: İki Farklı Tecavüz Biçimi
İktibas: birebir kopyalama
Markanın aynısının veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kullanılmasıdır. Tespiti görece kolaydır: iki işaret yan yana konduğunda fark ayırt edilemez.
İltibas: karıştırılmaya yol açan benzerlik
Birebir aynı olmayan ama tüketicide karıştırılma ihtimali doğuran kullanımdır. Burada değerlendirme, marka başvurularındaki benzerlik incelemesiyle aynı ölçütlere dayanır: görsel, işitsel ve kavramsal benzerlik, baskın unsur, bütünsel izlenim ve mal/hizmet yakınlığı.
Ölçütlerin ayrıntısını Karıştırılma İhtimali Nedir? yazımızda açıkladık.
Kanun gerçekleşmiş bir karışıklık aramaz, ihtimal yeterlidir. Karşı taraftan çoğu zaman duyduğumuz "Kimse bugüne kadar karıştırmadı" savunması bu yüzden tek başına sonuç doğurmaz.
Tanınmış Markalarda Genişletilmiş Koruma
Kural olarak koruma, tescilin kapsadığı mal ve hizmetlerle sınırlıdır. Tanınmış markalarda ise bu sınır aşılabilir: markanın tanınmışlığından haksız yarar sağlanması, itibarının zedelenmesi veya ayırt edici karakterinin zayıflatılması söz konusuysa, farklı mal ve hizmetlerdeki kullanım da müdahale konusu olabilir.
Tanınmışlığın nasıl kazanıldığı ve ispatlandığı ayrı bir konudur: Tanınmış Marka Nedir?
Ne Tecavüz Sayılmaz?
Her benzer kullanım tecavüz değildir. Sınırların bilinmesi, hem gereksiz ihtilafı hem de yanlış güveni önler:
- Kapsam dışı kullanım. Markanız yalnızca 25. sınıfta tescilliyse, ilişkisiz bir sektördeki aynı adlı kullanım kural olarak tecavüz oluşturmaz.
- Dürüst kullanım. Kişinin kendi adını veya adresini kullanması, ürünün türü, kalitesi, amacı hakkında bilgi vermesi ya da özellikle yedek parça ve aksesuarda ürünün kullanım amacını göstermek için markaya atıf yapması, dürüstlük kuralına uygun olduğu sürece engellenemez.
- Hakkın tükenmesi. Marka sahibi tarafından veya onun izniyle Türkiye'de piyasaya sürülmüş ürünlerin yeniden satışı, kural olarak engellenemez.
- Önceki hak sahibinin kullanımı. Sizden önce doğmuş bir hakka dayanan kullanım.
Kullanım İspatı Def'i: Karşı Tarafın En Güçlü Savunması
Tecavüz iddiasında bulunan marka sahibinin bilmesi gereken bir husus var: davalı, SMK m.19'daki kullanım ispatı hükmünü def'i olarak ileri sürebilir (SMK m.29/2).
Yani markanız beş yıldan uzun süredir tescilliyse, karşı taraf sizden markanızı ilgili mal ve hizmetlerde ciddi biçimde kullandığınızı ispat etmenizi isteyebilir. İspatlayamazsanız talebiniz reddedilebilir.
Pratik sonuç: markanızı kullanıyor olmak yalnızca iptalden korunmak için değil, haklarınızı ileri sürebilmek için de gereklidir. Kapsamı: Marka Kullanım Zorunluluğu: 5 Yıl Kuralı.
Marka Sahibinin Talep Edebilecekleri
| Talep | Ne sağlar? |
|---|---|
| Tecavüzün durdurulması ve önlenmesi | Kullanımın sona erdirilmesi |
| Tecavüzün giderilmesi | Taklit ürün, ambalaj ve üretim araçlarına el konulması, imhası |
| Maddi tazminat | Uğranılan zararın karşılanması |
| Manevi tazminat | Marka itibarının zedelenmesi |
| İhtiyati tedbir | Yargılama beklenmeden satışın durdurulması |
| Kararın ilanı | Piyasadaki yanlış algının giderilmesi |
Görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'dir. Sürecin işleyişi için: Marka Davası Nasıl Açılır?
Tecavüz Aynı Zamanda Suçtur
Marka hakkına tecavüz, hukuk davasının yanında cezai sorumluluk da doğurur. SMK m.30 uyarınca tescilli marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, satan, ithal veya ihraç eden kişi hakkında hapis ve adli para cezası öngörülmüştür. Suç şikâyete bağlıdır ve markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır.
Ceza boyutunu (suçun unsurları, şikâyet süresi, arama ve el koyma) ayrı bir yazıda ele aldık: Marka Hakkına Tecavüz Suçu ve Cezaları.
İhlali Fark Ettiğinizde İlk Hamleler
Atılacak adımların sırası ve her adımda gereken belgeler için: Markamı Başkası Kullanıyor, Ne Yapmalıyım?
İhlalleri erken fark etmenin yolu ise izlemedir. Bültenin ve piyasanın düzenli takibi, hem benzer başvuruları tescil edilmeden durdurmayı hem de fiilî kullanımları erken yakalamayı sağlar: marka izleme.
Tescil yoksa tecavüz hükümlerine dayanmak da mümkün olmaz; işe oradan başlamak gerekir. Marka tescil başvurusunu sizin adınıza biz yürütebiliriz.
