Patent Başvurusu Nasıl Yapılır? 2026 Adım Adım Rehber

Patent başvurusu nasıl yapılır sorusunun kısa cevabı şudur: buluş, TÜRKPATENT'e (Türk Patent ve Marka Kurumu) EPATS üzerinden tarifname, istemler, özet ve gerekiyorsa resimlerle başvurulur; başvuru tarihinden itibaren 12 ay içinde araştırma, araştırma raporunun bildiriminden itibaren 3 ay içinde inceleme talep edilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'na (SMK) göre patent ancak inceleme sonucunda verilir ve başvuru tarihinden itibaren 20 yıl korunur; bu süre uzatılamaz.

Aşağıda patentlenebilirlik şartları, başvurudan önce gizlilik, başvuru dosyasının içeriği, EPATS adımları, kanuni süreler, kalem kodlarıyla 2026 resmî ücretleri, yıllık ücretler ve yurt dışında koruma yolları sırasıyla yer alıyor.

Hangi Buluşlar Patentlenebilir?

SMK m.82/1'e göre teknolojinin her alanındaki buluşlara, yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir. Üç şart birlikte aranır; biri eksikse patent verilmez.

Yenilik, buluşun tekniğin bilinen durumuna dâhil olmaması demektir. Tekniğin bilinen durumu ise başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı, sözlü, kullanım ya da başka bir yolla toplumca erişilebilir hâle gelmiş her şeyi kapsar (m.83/1-2). Buluş basamağı, buluşun ilgili teknik alandaki uzmana göre tekniğin bilinen durumundan aşikâr biçimde çıkarılamamasını ifade eder (m.83/4). Sanayiye uygulanabilirlik ise buluşun tarım dâhil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir olmasıdır (m.83/6).

Kanun bazı konuları buluş saymaz. m.82/2'ye göre şunlar, kendileri olarak patent konusu olamaz:

• Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler.
• Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler.
• Bilgisayar programları.
• Estetik niteliği bulunan ürünler, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri.
• Bilginin sunumu.

Buradaki kilit ifade "kendileri olarak"tır: Kanun, patent başvurusu bu konularla ilgili olduğunda yalnız konunun kendisini dışarıda bırakır. Yazılım kodu telif hakkıyla korunur (ayrım için marka ve telif hakkı farkı yazısına bakabilirsiniz); ancak bir yazılımın teknik bir soruna teknik bir çözüm getiren uygulaması ayrıca değerlendirilir. Bunlara ek olarak m.82/3, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlara, bitki çeşitleri ile hayvan ırklarına ve insan ya da hayvan vücuduna uygulanan teşhis, tedavi ve cerrahi yöntemlere patent verilmeyeceğini düzenler.

Patent mi, Faydalı Model mi?

Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşları buluş basamağı aranmadan koruyan, patente göre daha hafif bir haktır (SMK m.142/1). Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır ve uzatılamaz (m.101/1).

Her buluş faydalı modele uygun değildir: kimyasal ve biyolojik maddeler ile usuller, eczacılıkla ilgili buluşlar, biyoteknolojik buluşlar ve usuller ile bu usullerle elde edilen ürünler faydalı modelle korunamaz (m.142/3). Faydalı modelde ayrı bir inceleme talebi aşaması yoktur: Kurum, araştırma raporunu ve varsa başvuru sahibinin itirazı ile üçüncü kişi görüşlerini değerlendirerek karar verir (m.143/8-10). Faydalı model verildikten sonra Kurum nezdinde itiraz yolu işlemez; yalnızca mahkemeden hükümsüzlük istenebilir (m.143/11). Dört sınai hakkın genel karşılaştırması marka, patent, tasarım ve faydalı model farkı yazısında.

Başvurudan Önce: Gizlilik ve Yenilik

Patent başvurusunun en pahalı hatası, buluşu başvurudan önce kamuya açmaktır. Yenilik dünya çapında değerlendirildiği için fuarda sergilemek, makale yayımlamak, sosyal medyada göstermek ya da gizlilik yükümlülüğü olmayan bir müşteriye anlatmak, buluşu tekniğin bilinen durumuna sokabilir.

12 aylık hoşgörü süresi bir güvence değildir

SMK m.84, başvuru tarihinden (rüçhan talep edilmişse rüçhan tarihinden) önceki 12 ay içinde buluşu yapanın kendisinin ya da ondan bilgi edinen üçüncü kişilerin yaptığı açıklamaların, Türkiye'de patent verilmesini etkilemeyeceğini düzenler. Bu hüküm önemli bir emniyet supabıdır, ama iki sınırı vardır: şartların gerçekleştiğini ispat yükü, bunu ileri süren taraftadır (m.84/4); daha önemlisi, Avrupa Patent Sözleşmesi dâhil birçok sistemde bu genişlikte bir hoşgörü süresi yoktur. Yurt dışında da koruma planlanıyorsa, başvurudan önceki her açıklama o ülkelerdeki hakkı kaybettirebilir.

Pratik kural basittir: önce başvuru, sonra tanıtım. Yatırımcı, üretici ya da ortakla görüşmek zorundaysanız bilgiyi gizlilik sözleşmesiyle paylaşın; sözleşmenin temel maddelerini NDA nedir yazısında anlattık. Fikrin hangi aşamada hangi araçla korunacağının genel haritası ise fikir nasıl korunur rehberinde.

Başvuru Dosyasında Neler Olur?

SMK m.90/1'e göre patent başvurusu başvuru formu, buluşu açıklayan tarifname, istemler, tarifnamede veya istemlerde atıf yapılan resimler, özet ve başvuru ücretinin ödendiğini gösteren bilgiden oluşur. Tarifname, buluşun ilgili teknik alandaki bir uzman tarafından uygulanabilmesini sağlayacak açıklıkta ve eksiksiz yazılmalıdır (m.92/1). Özet yalnızca teknik bilgi amacı taşır ve koruma kapsamının belirlenmesinde kullanılmaz (m.92/5).

Başvuru tarihi, patent verilmesi talebi, başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri ile Türkçe ya da Kanunda sayılan yabancı dillerden birinde yazılmış tarifnamenin Kuruma verildiği tarihte kesinleşir (m.90/3). Yabancı dilde verilen unsurların Türkçe çevirisi başvuru tarihinden itibaren 2 ay içinde sunulmalıdır; aksi hâlde başvuru geri çekilmiş sayılır (m.95/2). Buluşu yapan başvuruda belirtilir; başvuru sahibi buluşu yapan değilse hakkı nasıl edindiğini açıklar (m.90/5). Her başvuru tek bir buluşu ya da tek bir genel buluş fikri etrafında birleşen buluşlar grubunu içermelidir (m.91/1).

İstemler neden en kritik bölümdür?

Patentin sağladığı korumanın kapsamı istemlerle belirlenir; tarifname ve resimler yalnızca istemlerin yorumlanmasında kullanılır (m.89/1). İstemler tarifnameye dayanmalı, açık ve öz olmalı ve tarifnamede tanımlanan buluşun kapsamını aşmamalıdır (m.92/4). Başvuru sonradan değiştirilebilir, ancak ilk hâlinin kapsamını aşacak biçimde değil (m.103/1). Bu yüzden başvuru anında tarifnamede yer almayan bir özellik, sonradan istemlere eklenemez. Dar yazılmış bir istem rakibe kolay bir etrafından dolaşma yolu bırakır; fazla geniş bir istem ise araştırmada tekniğin bilinen durumuna takılır.

Patent Başvurusu Adım Adım

Başvuru ve sonraki bütün işlemler TÜRKPATENT'in elektronik sistemi EPATS üzerinden yürür; sisteme giriş ve başvuru mantığı marka başvurusuna benzer (EPATS ile başvuru yazısında ekran adımlarını anlattık). Yerleşim yeri yurt dışında olanlar ise SMK m.160/3 gereği işlemlerini ancak vekil aracılığıyla yapabilir. Patent başvurusu nasıl yapılır sorusunun adım adım cevabı:

1. Ön araştırma: Patent veri tabanlarında ve literatürde tekniğin bilinen durumu taranır; buluşun gerçekten yeni olup olmadığı başvurudan önce test edilir.
2. Dosyanın hazırlanması: Tarifname, istemler, özet ve resimler yazılır; buluşu yapanlar ve hak sahipliği netleştirilir.
3. Başvuru: EPATS'ta başvuru yapılır ve başvuru ücreti ödenir; rüçhan varsa başvuruyla birlikte veya başvurudan itibaren 2 ay içinde talep edilir.
4. Şeklî inceleme: Kurum şeklî şartları inceler; eksiklik bildirilirse bildirimden itibaren 2 ay içinde giderilir, giderilmezse başvuru reddedilir (m.95/4).
5. Araştırma talebi: Başvuruyla birlikte ya da başvuru tarihinden itibaren 12 ay içinde ücreti ödenerek yapılır; yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır (m.96/1).
6. Araştırma raporu ve yayım: Rapor başvuru sahibine bildirilir ve Bültende yayımlanır; başvuru, başvuru veya rüçhan tarihinden itibaren 18 ay dolunca ya da erken yayım talebiyle yayımlanır (m.96/2, m.97/1).
7. İnceleme talebi: Araştırma raporunun bildiriminden itibaren 3 ay içinde ücreti ödenerek yapılır; yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır (m.98/1).
8. İnceleme ve bildirimler: Buluş Kanuna uygun görülmezse başvuru sahibine görüş ve değişiklik için bildirim yapılır; en fazla üç bildirim yapılabilir ve her birine 3 ay içinde cevap verilir (m.98/3-4).
9. Patentin verilmesi: Olumlu inceleme raporu üzerine patent verilir, karar ve patent Bültende yayımlanır; belge, talep ve belge ücretinin ödenmesiyle düzenlenir (m.98/5, m.98/7).
10. İtiraz dönemi: Üçüncü kişiler, verilme kararının yayımından itibaren 6 ay içinde itiraz edebilir; itiraz yoksa karar kesinleşir (m.99).

Başvurunun yayımından itibaren patente sağlanan koruma başvuru sahibine geçici olarak tanınır (m.97/4); yayımdan sonra üçüncü kişiler patent verilebilirlik hakkında görüş de sunabilir (m.97/2).

Patent Sürecinde Süreler Tablosu

SMK'nın patent başvurusu için öngördüğü temel süreler şunlardır:

Süreye uyulmaması hâlinde, sürenin kaçırıldığının bildiriminden itibaren 2 ay içinde ücret ödenerek işlemlere devam edilmesi talep edilebilir (m.107/1); ancak rüçhan süresi gibi bazı süreler bu imkânın dışındadır (m.107/4).

2026 Patent Başvurusu Ücretleri

TÜRKPATENT'in patent işlem ücretleri tablosunda yer alan 2026 tutarları (toplam tutar; KDV ve varsa harç dâhil) şunlardır:

Örnek hesap: ilk 10 başvurusu içindeki bir gerçek kişi için başvuru, araştırma, inceleme ve belge kalemlerinin resmî toplamı 620 + 2.530 + 2.530 + 3.800 = 9.480 TL'dir. Aynı kalemler bir şirket için 620 + 5.180 + 5.180 + 3.800 = 14.780 TL tutar. Ek inceleme raporu, rüçhan ve yıllık ücretler bu toplama dâhil değildir; vekil hizmet bedeli de ayrıca eklenir. Tarife her yıl güncellendiği için tutarları işlem öncesinde turkpatent.gov.tr'deki patent işlem ücretleri sayfasından kontrol edin. Başvuru masraflarına yönelik kamu destekleri dönemsel olarak değiştiğinden güncel programlara da bakmakta yarar var; genel çerçeveyi KOSGEB ve devlet destekleri yazısında özetledik.

Koruma Süresi ve Yıllık Ücretler

Patentin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 20 yıl, faydalı modelinki 10 yıldır ve bu süreler uzatılamaz (SMK m.101/1). Korumanın devamı için yıllık ücretler, başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sona erdiği tarihte başlayarak her yıl, başvuru tarihine denk gelen ay ve günde ödenir (m.101/2). Tarifede yıllık ücretler "sicil kayıt ücreti" adıyla 3. yıldan 20. yıla kadar yıl yıl artarak sıralanır. Örnek kalemler:

• 3. yıl (01.01.23): 3.800 TL
• 5. yıl (01.01.25): 5.720 TL
• 10. yıl (01.01.30): 10.000 TL
• 15. yıl (01.01.35): 18.940 TL
• 20. yıl (01.01.40): 26.650 TL

Vadesinde ödenmeyen yıllık ücret, ek ücretle birlikte vadeyi izleyen 6 ay içinde de ödenebilir (m.101/3). Tarifeye göre bu gecikmeli ödeme, ödenmesi gereken yıllık ücrete, bu ücretin harç dışındaki kısmının yüzde 25'i eklenerek hesaplanır (01.01.21). Ek sürede de ödeme yapılmazsa patent hakkı vade tarihi itibarıyla sona erer; sona erme bildiriminden itibaren 2 ay içinde telafi ücreti ödenirse hak yeniden geçerlilik kazanır (m.101/4). Yirmi yıllık bir patent için yıllık ücretlerin toplamı, başvuru maliyetinin çok üzerindedir; portföy kararları bu yüzden her yıl yeniden gözden geçirilmelidir.

Yurt Dışında Koruma: Rüçhan, PCT ve Avrupa Patenti

Türk patenti yalnızca Türkiye'de koruma sağlar. Yurt dışında korumanın temeli rüçhan hakkıdır: Paris Sözleşmesi veya DTÖ'ye taraf bir ülkede yapılan ilk patent ya da faydalı model başvurusu, aynı buluş için diğer ülkelerde 12 ay boyunca öncelik sağlar (SMK m.93/1). Markada bu sürenin 6 ay olduğunu hatırlatalım; iki hakkın rüçhan mantığını marka tescilinde rüçhan hakkı yazısında karşılaştırmalı olarak görebilirsiniz. Türkiye'de rüçhan talebi başvuruyla birlikte veya başvuru tarihinden itibaren 2 ay içinde yapılır, belgeler 3 ay içinde sunulur (m.94/1).

PCT: tek uluslararası başvuru

Patent İşbirliği Antlaşması (PCT), tek bir uluslararası başvuruyla çok sayıda ülkede ulusal aşamaya girme hakkını saklı tutan sistemdir; patent PCT'nin kendisi tarafından verilmez, her ülke ulusal aşamada kendi kararını verir. Ulusal aşamaya giriş için genel süre rüçhan tarihinden itibaren 30 aydır. Türkiye ulusal aşamasına giren başvurunun ücreti 2026 tarifesinde 16.890 TL'dir (01.01.41); ek süreyle giriş için ayrı bir kalem bulunur (01.01.42 — 8.550 TL).

Avrupa patenti

Türkiye, Avrupa Patent Sözleşmesi'ne taraftır. Avrupa Patent Ofisi'nin verdiği ve Türkiye'yi kapsayan bir Avrupa patentinin Türkiye'de hüküm doğurması için Türkçe çevirisinin TÜRKPATENT'e sunulması ve yayım ücretinin ödenmesi gerekir; tarifede Avrupa patenti fasikül yayım ücreti 25.930 TL'dir (01.01.45). Hangi yolun seçileceği; hedef ülke sayısına, bütçenin zamana yayılma ihtiyacına ve buluşun ticari olgunluğuna göre belirlenir.

Sonuç

Akılda kalacaklar:

• Patent için yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik birlikte aranır (SMK m.82/1); faydalı modelde buluş basamağı aranmaz.
• Önce başvuru, sonra tanıtım: m.84'teki 12 aylık hoşgörü süresi yurt dışı hakları korumaz.
• Koruma kapsamını istemler belirler; başvuru sonradan ilk hâlinin kapsamını aşacak biçimde değiştirilemez.
• Kritik süreler: araştırma talebi 12 ay, yayım 18 ay, inceleme talebi araştırma raporundan sonra 3 ay, itiraz 6 ay.
• 2026'da başvuru ücreti 620 TL; araştırma ve inceleme raporu ya 2.530 TL ya 5.180 TL; yıllık ücretin ilk vadesi başvurudan itibaren 2. yılın sonudur.

Buluşunuzu korumaya almak ister misiniz?

Buluşunuzu kamuya açmadan önce iletişim sayfamızdan bize ulaşın; gizlilik altında ön değerlendirme yapalım, patent ile faydalı model arasındaki tercihi netleştirelim ve tarifname ile istemleri başvuruya hazırlayalım. Patent tescil hizmeti kapsamında araştırma ve inceleme taleplerini, bildirimlere cevapları ve yıllık ücret takibini tek elden yönetiyoruz. Ürün adı ve logosu patentle değil markayla korunduğundan, buluşun ticari adı için marka tescil sürecini de aynı takvime bağlamanızı öneririz.