Ürününüzü tescil başvurusundan önce Instagram'da, web sitenizde ya da bir pazaryerinde yayımladıysanız tasarımı kamuya sunmuş olursunuz. Türkiye'de bu paylaşım, ilk paylaşım tarihinden itibaren 12 ay içinde başvuru yaparsanız yeniliğinizi bozmaz; süre dolduktan sonra ise tasarım artık yeni sayılmaz. Tasarım tescilinden önce paylaşmak bu yüzden bir yasak değil, saati başlatan bir karardır.
Risk yalnız sürenin dolmasından ibaret değildir: hoşgörü süresi yalnız sizin kaynaklı açıklamaları kapsar, bu arada başkasının benzer bir tasarım yayımlamasına karşı sizi korumaz; üstelik her ülke aynı süreyi tanımaz. Aşağıda paylaşım türlerine göre riski, yurt dışı kurallarını ve paylaştıysanız atılacak adımları bulacaksınız.
Yenilik Neden Dünya Çapında Ölçülür?
SMK m.56/4'e göre bir tasarım, aynısı başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamışsa yeni kabul edilir. Ayırt edici nitelik de aynı tarihten önce kamuya sunulmuş tasarımlarla karşılaştırılarak değerlendirilir (m.56/5).
Bu, internet paylaşımını özellikle önemli kılar. Türkiye'den yapılan bir Instagram gönderisi, yurt dışındaki bir ofiste yapılacak inceleme ya da itirazda da önceki tasarım olarak gösterilebilir. Aynı şekilde yabancı bir sitede yayımlanmış benzer bir ürün, Türkiye'deki başvurunuzun önüne geçebilir.
Hangi Paylaşım Kamuya Sunma Sayılır?
Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım ve tanıtımı kapsar (m.57/1). Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması ise kamuya sunma sayılmaz.
| Paylaşım türü | Kamuya sunma mı? | Risk |
|---|---|---|
| Açık sosyal medya hesabı, web sitesi | Evet | Yüksek; 12 ay başlar |
| Pazaryeri ilanı, ön sipariş, satış | Evet | Yüksek |
| Kitle fonlama kampanyası | Evet | Yüksek; görseller geniş kitleye ulaşır |
| Fuar veya mağaza vitrini | Evet | Yüksek; sergi rüçhanı şartlarına bakın |
| Basılı katalog, bayi broşürü | Evet | Orta–yüksek |
| Gizlilik sözleşmeli üretici, yatırımcı | Hayır | Düşük; ispat kaydı tutun |
| Kapalı grupta gizlilik şartı olmadan | Duruma bağlı | Belirsiz; kamuya sunma sayılabilir |
Ürün henüz üretilmemiş olsa da sonuç değişmez. Kanun "tarif" ve "yayım"ı da kamuya sunma saydığı için, üç boyutlu bir modelin render görseli, teknik çizimi ya da 24 saat sonra kaybolan bir hikâye paylaşımı da tasarımı görünür kıldığı ölçüde kamuya sunmadır. Belirleyici olan, görünümün başkalarınca görülebilir hâle gelmesidir; paylaşımın süresi, izlenme sayısı veya ürünün satışa çıkıp çıkmadığı değil.
Gizlilik şartının kanıtlanabilir olması gerekir. Üretici ya da yatırımcıyla imzalanan yazılı bir gizlilik sözleşmesi bu işi görür; sözleşmenin içeriğini gizlilik sözleşmesi rehberinde anlattık. Portfolyo sitesine "yakında" notuyla konan bir görsel ise gizli sayılmaz.
12 Aylık Hoşgörü Süresi Nasıl İşler?
SMK m.57/2'ye göre koruma talep edilen tasarım, başvuru tarihinden (rüçhan varsa rüçhan tarihinden) önceki 12 ay içinde tasarımcı, halefi ya da bunların izniyle üçüncü bir kişi tarafından kamuya sunulmuşsa, bu açıklama yenilik ve ayırt edicilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Tasarımcıyla ilişkinin kötüye kullanılması sonucu yapılan açıklamalar da aynı korumadan yararlanır.
Süre nereden başlar?
Süre, ilk kamuya sunma tarihinden geriye değil, başvuru tarihinden geriye doğru sayılır: başvuru tarihinden önceki 12 ay içinde kalan açıklamalar zararsızdır. Pratikte bu, ilk paylaşımın üzerinden 12 ay geçmeden başvurunun yapılmış olması gerektiği anlamına gelir. Aynı tasarımın sonraki paylaşımları süreyi yeniden başlatmaz; ilk paylaşım esas alınır.
Süre neyi kapsamaz?
Hoşgörü yalnız sizin kaynaklı açıklamaları etkisiz kılar. Siz ürünü paylaştıktan sonra, sizden bağımsız çalışan bir tasarımcı benzer bir ürünü yayımlarsa, bu yayın sizin başvurunuz için önceki tasarım olarak kalır ve yeniliğinizi ya da ayırt edici niteliğinizi tartışmalı hâle getirebilir. Kopyalama iddiası ise ispat ister. Buna karşılık üretici ya da numune verdiğiniz bir mağazanın sizin izniniz olmadan görselleri kataloğuna koyması, tasarımcıyla ilişkinin kötüye kullanılması sayılabilir ve bu açıklama da hoşgörü kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle 12 ay bir güvenli liman değil, bir tampon süredir; ne kadar erken başvurursanız bu risk o kadar daralır.
İspat yükü sizdedir
Hoşgörüden yararlanan taraf, açıklamanın kendisinden kaynaklandığını ve tarihini gösterebilmelidir. Gönderinin tarihli ekran görüntüsü, platformun dışa aktarılan veri arşivi, ilk sipariş ve fatura kayıtları, fuar katılım belgesi bu dosyanın parçalarıdır.
Başvurudan sonra paylaşım
Başvuru yapıldıktan sonraki paylaşımlar kendi başvurunuzun yeniliğini etkilemez; tarih artık kesinleşmiştir. Ürünü lansmana kadar gizli tutmak istiyorsanız başvuruyla birlikte yayım erteleme talep edebilirsiniz; bu durumda görseller Bültende yayımlanana kadar tasarım yalnız kopyalamaya karşı korunur (m.59/6). Başvurudan sonra geliştirdiğiniz yeni modeller ise ayrı tasarımdır ve kendi paylaşım takvimleri vardır.
Fuar ve Sergilerde Sergi Rüçhanı
Tasarımı Türkiye'de açılan ulusal veya uluslararası bir sergide ya da Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü'ne taraf devletlerde açılan resmî ya da resmî olarak tanınan uluslararası sergilerde teşhir ettiyseniz, teşhir tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye'de başvuru yaparak sergi rüçhanından yararlanabilirsiniz (m.62/5). Ürün resmî açılıştan önce sergilendiyse süre sergiye konulduğu tarihten başlar (m.62/6).
Sergi rüçhanı talebi başvuruyla birlikte yapılır, belgeleri üç ay içinde sunulur (m.63/1) ve Paris rüçhanı süresini uzatmaz (m.63/4). Her ticari fuar bu tanıma girmeyebileceği için, fuar tarihi belliyse başvuruyu fuardan önce yapmak daha güvenlidir.
Tescilsiz Tasarım Koruması: Paylaşımın Sağladığı Sınırlı Kalkan
Paylaşımın bir de olumlu yüzü vardır: Türkiye'de ilk kez kamuya sunulan tasarım, tescil edilmese de kamuya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur (m.55/4, m.69/2). Ancak bu koruma yalnız tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanmasına karşıdır; sizin tasarımınızı makul olarak bilemeyecek bir tasarımcının bağımsız çalışması kopya sayılmaz (m.59/2).
İki noktaya dikkat edin. Birincisi, ilk kamuya sunma yurt dışında yapıldıysa Türkiye'deki tescilsiz korumanın şartı olan "Türkiye'de ilk kez kamuya sunulma" tartışmalı hâle gelir. İkincisi, kopyalamayı ispat etmek tescil belgesine dayanmaktan çok daha zordur. Tescilsiz koruma, başvuruya kadar geçen dönemi idare etmek için vardır.
Paylaştığınız ürün fotoğrafı ya da illüstrasyon ayrıca eser olarak telifle korunabilir; ancak fotoğrafın telifi, fotoğrafın izinsiz kullanılmasını engeller; ürün görünümünün başkasınca üretilmesini kural olarak engellemez. Bu ayrımı telif ve sınai hak farkı yazısında görebilirsiniz.
Yurt Dışında Durum: AB, ABD ve Diğer Ülkeler
Türkiye'deki hoşgörü, yurt dışındaki başvurularınızı korumaz; her ofis kendi hukukunu uygular. İhracat planınız varsa ilk paylaşım tarihini hedef ülkelerin kurallarıyla birlikte değerlendirin.
Avrupa Birliği
AB tasarım rejimi, 2024/2822 sayılı Tüzükle değiştirilen 6/2002 sayılı Tüzükle düzenlenir. Değişikliklerin büyük bölümü 1 Mayıs 2025'ten beri uygulanıyor ve "topluluk tasarımı" adı "AB tasarımı" (EU design) olarak değişti. Tescilli AB tasarımında da başvuru veya rüçhan tarihinden önceki 12 ay içinde tasarımcı ya da onun izniyle yapılan açıklamalar yeniliği bozmaz; gizlilik şartıyla yapılan açıklama kamuya sunma sayılmaz.
Tescilsiz AB tasarımı ise tasarımın Birlik içinde ilk kez kamuya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl ve yalnız kopyalamaya karşı korunur. Türkiye'de başlayan bir paylaşım bu korumayı kendiliğinden doğurmayabilir.
Amerika Birleşik Devletleri
ABD'de ürün görünümü "design patent" ile korunur ve buluş patentlerine ilişkin hükümler, aksi öngörülmedikçe tasarım patentlerine de uygulanır (35 U.S.C. 171). 35 U.S.C. 102(b)(1), buluşu yapanın veya ondan bilgi edinenlerin etkin başvuru tarihinden en fazla bir yıl önce yaptığı açıklamaları önceki teknik saymaz.
Diğer ülkeler
Hoşgörü süresinin varlığı, uzunluğu ve kimin açıklamalarını kapsadığı ülkeden ülkeye değişir; bazı hukuklarda daha dar bir istisna bulunur. Güvenli kural şudur: satış yapmayı düşündüğünüz her ülke için ilk paylaşımdan önce başvurmak ya da en azından paylaşım tarihinden itibaren oradaki süreyi doğrulamak. Türkiye başvurusu, tasarımlar için altı aylık Paris rüçhanı sağlar (m.62/1); ancak rüçhan tarihi paylaşım tarihinden önceye gitmez.
Üç ofis için tek takvim
Aynı paylaşım farklı ofislerde farklı sonuç doğurabileceği için takvimi en katı kurala göre kurmak gerekir. Aşağıdaki tablo, ilk paylaşımın aynı gün Türkiye'den yapıldığı üç basit durumu özetler:
| Durum | Türkiye | AB | ABD |
|---|---|---|---|
| Her yerde 10. ayda başvuru | Hoşgörü içinde | Hoşgörü içinde | Bir yıl içinde |
| Her yerde 14. ayda başvuru | Yenilik kaybı riski | Yenilik kaybı riski | Önceki teknik sayılabilir |
| TR 10. ay, AB rüçhanla 15. ay | Hoşgörü içinde | Rüçhan tarihi esas alınır | Ofisin kendi kuralına bakılır |
Son satırda AB, 12 aylık süreyi rüçhan tarihinden geriye doğru saydığı için Türkiye başvurusunun tarihi belirleyicidir. Rüçhanın her ülkede aynı şekilde işlediğini varsaymayın; başvuru yapılacak her ofis için ayrıca kontrol edin.
Paylaştıysanız Şimdi Ne Yapmalısınız?
Paylaşım yapıldıysa panik yerine şu sırayı izleyin:
- İlk paylaşım tarihini tespit edin. Hesaplardaki en eski gönderiyi, ilk ilanı, ilk satışı ve varsa fuar tarihini karşılaştırın; en erken olan esastır.
- Kanıtları dondurun. Tarihli ekran görüntülerini, platform veri arşivini ve ilk fatura kayıtlarını alın; gönderiyi silmeyin.
- Son başvuru gününü hesaplayın. İlk paylaşımdan itibaren 12 ay dolmadan başvuru yapılmalıdır; güvenlik payı bırakın.
- Paylaşılan hâli ve varyantları ayırın. Kamuya sunulan tasarımla başvuruya konacak görsellerin aynı genel izlenimi bıraktığından emin olun; sonradan geliştirilen modelleri de değerlendirin.
- Piyasayı tarayın. Paylaşımdan sonra benzer bir ürünün çıkıp çıkmadığına bakın; varsa başvuruyu hızlandırın.
- Yurt dışı planını netleştirin. Hedef ülkelerin hoşgörü kurallarına ve Türkiye başvurusunun rüçhanına göre başvuru takvimini çıkarın.
- Başvuruyu yapın. Görsel hazırlığı, çoklu başvuru ve ücret kalemleri için tasarım başvurusunun adımları rehberini izleyebilirsiniz.
Paylaşmadan Önce Kontrol Listesi
- Ürünün adı ve görünümü için hangi başvuruların gerektiğini belirlediniz mi?
- Görsel paylaşacağınız her kanalı (sosyal medya, pazaryeri, basın bülteni, fuar) listelediniz mi?
- Üretici, ambalajcı ve yatırımcı ile yazılı gizlilik yükümlülüğü var mı?
- Satış yapmayı düşündüğünüz ülkeler belli mi?
- Teknik bir yenilik varsa patent tarafını değerlendirdiniz mi?
- Paylaşım tarihini ve içeriğini kaydedecek bir düzen kurdunuz mu?
- Ajans, fotoğrafçı ve influencer iş birliklerinde yayın tarihini siz mi belirliyorsunuz?
Teknik yenilik taşıyan ürünlerde kurallar daha katıdır; buluşu başvurudan önce açıklamanın sonuçlarını ayrıca okuyun. Ürün adı, görünümü ve metinleri için hangi aracın kullanılacağını ise fikrin biçimine göre koruma haritası özetliyor.
Kurgusal Örnek: Nerola Seramik'in Kupa Serisi
Kurgusal örnek: Nerola Seramik, el yapımı bir kupa serisini Mart ayında Instagram'da tanıtıyor ve ön sipariş topluyor. Kasım ayında bir ithalatçının Almanya'da ve Türkiye'de çok benzer kupalar sattığını fark ediyor.
İlk paylaşımın üzerinden sekiz ay geçtiği için Türkiye'de hoşgörü süresi içinde kalan şirket, ilk gönderinin tarihli kayıtlarını topluyor ve iki hafta içinde çoklu tasarım başvurusu yapıyor. Tescile kadar Türkiye'de tescilsiz tasarım korumasına dayanarak kopyalama iddiasıyla hareket edebileceğini, ancak kopyalamayı ispat etmesi gerektiğini öğreniyor. Almanya için ise AB tasarım başvurusunu, Türkiye başvurusunun rüçhanıyla ve ilk paylaşımdan itibaren 12 ay dolmadan yapmayı planlıyor.
Sık Yapılan Hatalar
- 12 ayı başvurudan sonraya uzatmak: Süre ilk paylaşımdan sonra başvuruya kadar geçen dönemi kapsar, başvurudan sonrasını değil.
- Hoşgörüyü herkese karşı kalkan sanmak: Bu arada bağımsız bir tasarımcının yayımladığı benzer ürün sizin önünüze geçebilir.
- Türkiye'deki süreyi her ülkede geçerli saymak: Her ofisin kuralı farklıdır.
- Gönderiyi silip sorunu çözdüğünü düşünmek: Kamuya sunma geri alınamaz, yalnız delil kaybolur.
- Tescilsiz korumayla yetinmek: Üç yıl, yalnız kopyaya karşı ve ispatı zor bir korumadır.
Paylaşım tarihinizi ve hedef pazarlarınızı birlikte değerlendirip başvuru takvimini çıkarmak isterseniz tasarım tescil hizmeti sayfasından Webx ekibine ulaşabilirsiniz. Süre hesabı ve başvuru stratejisi dosyaya özgüdür; sonuç garanti edilmez.
Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m.55/4, 56, 57, 59/2, 62, 63, 69/2)
- TÜRKPATENT — Tasarım bilgilendirme sayfası (yenilik tanımı, tescilsiz tasarımın 3 yıllık koruması)
- EUR-Lex — Regulation (EU) 2024/2822 ("EU design" adlandırması, 1 Mayıs 2025 uygulama tarihi)
- EUR-Lex — Council Regulation (EC) No 6/2002, 1.5.2025 konsolide metin (Art. 7, 11, 19)
- USPTO — MPEP 2152, AIA 35 U.S.C. 102(a) ve (b) (bir yıllık açıklama istisnası)
- USPTO — MPEP 1504, Examination of Designs (35 U.S.C. 171)
