Brexit, Avrupa’ya ihracat yapan Türk firmaları için yalnızca gümrük ve lojistik değişikliği getirmedi; marka koruma haritasını da yeniden çizdi. Bugün Avrupa Birliği markası (EUTM) artık Birleşik Krallık’ı kapsamıyor. İngiltere’ye satış yapan bir firmanın orada ayrı bir tescile ihtiyacı var. Bu yazıda İngiltere marka sisteminin işleyişini, Brexit’in yarattığı geçiş düzenini ve Türk ihracatçılar için doğru stratejiyi ele alıyoruz.
Brexit Marka Korumasını Nasıl Değiştirdi?
Birleşik Krallık, Avrupa Birliği üyesiyken AB markaları otomatik olarak İngiltere’yi de kapsıyordu. Ayrılık sürecinin tamamlanmasıyla bu bağ koptu.
Geçiş düzeninde iki temel kural uygulandı:
- Mevcut AB tescilleri için: Geçiş dönemi sona ererken tescilli olan AB markaları için, Birleşik Krallık sicilinde karşılık gelen ulusal markalar otomatik olarak oluşturuldu. Bu markalar aynı başvuru ve öncelik tarihlerini korudu.
- Devam eden başvurular için: Henüz tescil edilmemiş AB başvuruları otomatik olarak dönüştürülmedi; hak sahiplerine belirli bir süre içinde İngiltere’de yeni başvuru yaparak aynı tarihleri talep etme imkânı tanındı.
Bugün için sonuç nettir: yeni bir AB markası başvurusu İngiltere’de hiçbir koruma sağlamaz. İngiltere için ayrı bir tescil şarttır.
UKIPO Sistemi Nasıl İşler?
Başvurular Birleşik Krallık Fikri Mülkiyet Ofisi’ne (UKIPO) yapılır. Sistemin öne çıkan özellikleri:
- Ücret yapısı: Temel başvuru ücreti bir sınıfı kapsar; ek her sınıf için ilave ücret alınır. Elektronik başvuru daha ekonomiktir.
- Hız: İtiraz gelmeyen dosyalarda süreç görece hızlı tamamlanır; birkaç ay içinde tescil mümkündür.
- Koruma süresi: 10 yıl, süresiz yenilenebilir.
- Kullanım zorunluluğu: Belirli bir süre kullanılmayan marka iptal talebine konu olabilir.
Kritik Fark: Benzerlik İncelemesi
Türk marka sisteminden gelen firmaların en çok şaşırdığı nokta budur. UKIPO, başvuruyu mutlak ret nedenleri açısından inceler: ayırt edicilik var mı, tanımlayıcı mı, yanıltıcı mı?
Ancak önceki benzer markalar bakımından resen ret vermez. Bunun yerine, benzer marka sahiplerini başvurunuz hakkında bilgilendirir ve itiraz etme kararını onlara bırakır.
Bunun iki sonucu vardır:
- Kendi başvurunuz için: Araştırma sorumluluğu tamamen sizdedir. Ofis sizi uyarmaz; benzer marka varsa süreç itiraz aşamasında karşınıza çıkar.
- Kendi markanız için: Tescil sonrası izleme yapmanız gerekir. Ofis size bildirim gönderebilir ancak korumayı sahiplenmek sizin işinizdir.
İzleme mantığını Marka İzleme yazımızda anlattık.
Başvuru Yolları
| Doğrudan UKIPO | Madrid + Birleşik Krallık | |
|---|---|---|
| Kapsam | Yalnızca Birleşik Krallık | Belirlenen tüm ülkeler |
| Maliyet | Tek ülke için ekonomik | Çok ülkeli planda verimli |
| Yönetim | Ayrı dosya | Tek uluslararası dosya |
| Bağımlılık | Yok | İlk 5 yıl Türkiye tesciline bağlı |
| Yerel adres/temsil | Süreç gereklilikleri gözetilmeli | Sorun çıkarsa yerel temsil gerekir |
Yalnızca İngiltere hedefiniz varsa doğrudan başvuru sade ve hızlıdır. İngiltere’nin yanında AB, ABD veya Körfez pazarları da planınızdaysa Madrid sistemi yönetim kolaylığı sağlar. Sistemin bütününü Madrid Protokolü yazımızda ele aldık.
Sınıf Kapsamını Planlamak
İngiltere’de de Nice sınıflandırması kullanılır, ancak mal ve hizmet tanımlarında açıklık ve kesinlik beklenir. Geniş ve belirsiz ifadeler eksiklik bildirimine yol açabilir.
Ayrıca kapsamı gereğinden geniş tutmanın iki maliyeti vardır: her ek sınıf ücretlendirilir ve kullanılmayan kapsam ileride iptal riski doğurur. Fiilen satış yapacağınız ürün gruplarına odaklanmak en sağlıklı yaklaşımdır.
Başvuru Öncesi Araştırma Kapsamı
UKIPO benzer markaları resen reddetmediği için araştırma daha da kritik hâle gelir. Bakılması gerekenler:
- UKIPO sicilindeki İngiliz ulusal markaları
- Brexit geçişiyle oluşturulan, AB kökenli karşılık markalar
- Birleşik Krallık’ı belirleyen uluslararası tesciller
- Tescilsiz ama İngiltere’de kullanılan ticari adlar
- Şirket sicili kayıtları ve alan adları
Dördüncü madde İngiltere’de özel bir öneme sahiptir: İngiliz hukukunda tescilsiz kullanıma dayalı hakların korunmasına imkân tanıyan mekanizmalar bulunur. Sicilde görünmeyen bir kullanıcı, başvurunuza karşı hak iddia edebilir.
Dil ve Anlam Kontrolü
Marka adınızın İngilizcedeki anlamı ve çağrışımı mutlaka kontrol edilmelidir. Türkçede özgün duran bir kelime, İngilizcede tanımlayıcı bir ibareye ya da olumsuz çağrışımı olan bir kelimeye karşılık gelebilir.
Bu kontrol iki açıdan gereklidir: ayırt edicilik değerlendirmesinde ret riskini görmek ve pazarlama açısından istenmeyen bir konumlandırmadan kaçınmak.
İhracatçılar İçin Somut Riskler
İngiltere’de tescilsiz kalmanın doğurduğu tipik sorunlar:
- Distribütör tescili: Yerel iş ortağınız markayı kendi adına tescil ettirebilir; ilişki bittiğinde marka onda kalır.
- Gümrükte durdurulma: Marka orada başkası adına tescilliyse, sevkiyatınız durdurulabilir.
- Pazaryeri kısıtları: Marka koruma programlarına kabul için tescil belgesi istenir.
- İhtarname riski: İngiltere’de fikri mülkiyet ihlali iddiaları hızlı ve maliyetli işler.
- Perakende zinciri şartları: Büyük perakendeciler, tedarikçilerinden marka tescil belgesi talep edebilir.
Distribütör ve İş Ortağı Sözleşmeleri
Yurt dışı pazarlarında marka kayıplarının çoğu rakiplerden değil iş ortaklarından kaynaklanır. Sözleşmelere eklenmesi gereken maddeler:
- Distribütörün markayı veya benzerini kendi adına tescil ettiremeyeceği
- Aksine bir tescil yapılırsa masrafsız devir taahhüdü
- Alan adı ve sosyal medya hesaplarının sahipliği
- İlişki sona erdiğinde marka kullanımının kaldırılma süresi
- Bölgedeki ihlalleri bildirme yükümlülüğü
En etkili önlem ise sıralamadır: tescil başvurusu, iş ortağı görüşmelerinden önce yapılmalıdır.
Avrupa Bütününde Doğru Kurgu
Brexit sonrası Avrupa’da koruma artık iki ayrı parçadan oluşur:
- AB pazarları için: EUTM tek başvuruyla tüm birlik ülkelerini kapsar. Bkz. AB Markası (EUTM).
- Birleşik Krallık için: Ayrı bir UKIPO tescili gerekir.
Her iki pazara da satış yapan firmalar için standart kurgu, EUTM + UK tescilinin birlikte alınmasıdır. Almanya gibi tek bir AB ülkesine odaklıysanız ulusal seçenekler de değerlendirilebilir; ayrıntısını Almanya’da Marka Tescili yazımızda ele aldık.
Portföyünüzü kurarken yenileme takvimini de düşünün: EUTM ve UK tescilleri ayrı dosyalar olduğu için ayrı ayrı yenilenir. İkisinin tarihleri farklıysa, takip düzeninizin bunu kaldırabilmesi gerekir.
Zamanlama
Marka hakkında öncelik başvuru tarihine göre belirlendiği için, İngiltere’ye ilk sevkiyattan önce başvurunun yapılmış olması gerekir. Fuar katılımı, distribütör görüşmesi ve numune gönderimi bile markanızı yerel aktörlere görünür kılar.
Ayrıca Paris Sözleşmesi’nden doğan rüçhan hakkı sayesinde, Türkiye’deki başvurunuzdan itibaren belirli bir süre içinde yurt dışı başvurularınızda Türkiye’deki tarihi talep edebilirsiniz. Bu, uluslararası planlamayı esnetir; ayrıntısını Marka Tescilinde Rüçhan Hakkı yazımızda ele aldık.
Tescil Sonrası: Korumayı Aktif Tutmak
İngiltere’de tescil almak, işin yarısıdır. Sistemin hak sahibine yüklediği sorumluluk göz önüne alındığında, tescil sonrası şu üç işin düzenli yürütülmesi gerekir.
Birincisi izlemedir. UKIPO benzer başvuruları resen reddetmediği için, kendi markanıza benzeyen başvuruları yakalamak ve itiraz süresinde harekete geçmek tamamen size aittir.
İkincisi kullanımın belgelenmesidir. Belirli bir süre kullanılmayan marka iptal talebine konu olabilir; ayrıca itiraz süreçlerinde karşı taraf sizden kullanım ispatı isteyebilir. İngiltere’ye yapılan sevkiyat faturaları, İngilizce tanıtım materyalleri ve yerel satış kayıtları ayrı bir dosyada tutulmalıdır.
Üçüncüsü yenilemedir. On yıllık koruma süresi uzun görünse de, hatırlatıcı kurulmadığında kolaylıkla kaçırılır ve markanın üçüncü kişilere açılmasına yol açar.
İngiltere Planınızı Webx ile Yapın
Brexit sonrası düzen, Avrupa’ya satış yapan firmalar için ek bir tescil kalemi getirdi. Bunu maliyet olarak görmek yerine, en büyük ihracat pazarlarınızdan birinde kalıcı bir varlık edinmek olarak değerlendirmek gerekir.
Webx olarak Birleşik Krallık dâhil hedef pazarlarınızda marka stratejinizi kuruyor, araştırmayı yapıyor ve süreci yerel muhataplarla yürütüyoruz. Marka tescil hizmetimizi inceleyin veya ihracat pazarlarınız için planlama talep edin.