Uluslararası marka tescili, markanın Türkiye dışındaki pazarlarda da korunması için yapılan başvuruların genel adıdır; tek bir "dünya markası" yoktur, koruma her ülkede o ülkenin kararıyla doğar. Madrid Protokolü ise Türkiye'deki başvuru ya da tescile dayanarak TÜRKPATENT üzerinden WIPO'ya yapılan tek başvuruyla birden çok ülkede koruma istemeyi sağlayan uluslararası antlaşmadır.
Aşağıda korumanın neden ülke ülke alındığı, üç başvuru yolunun farkı, Madrid sisteminin adım adım işleyişi, 2026'da ödenen ücretler, beş yıllık bağımlılık riski ve hangi senaryoda hangi yolun seçileceğini gösteren bir karar tablosu yer alıyor.
Türkiye'deki Marka Tescili Yurt Dışında Korur mu?
Hayır. TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) siciline kayıtlı bir marka yalnız Türkiye'de hüküm doğurur; Almanya'da, ABD'de ya da Körfez ülkelerinde kendiliğinden koruma sağlamaz. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.7/1'e göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve bu tescil, onu yapan Kurumun yetki alanıyla, yani Türkiye ile sınırlıdır.
Ülkesellik ilkesi, bir marka hakkının yalnız onu tanıyan devletin ya da bölgesel ofisin sınırları içinde hüküm doğurması demektir. İhracatçı için sonucu açıktır: hedef ülkede sizden önce başvuran biri, Türkiye'deki tescilinize rağmen o pazarda marka sahibi sayılabilir. Bu kişi bazen bir rakip, bazen de ürünlerinizi yakından tanıyan yerel iş ortağınızdır; ikinci senaryoya karşı alınacak önlemleri distribütörle çalışmadan önce marka koruması rehberinde anlattık.
Bu yüzden uluslararası marka tescili ihracat planının başında ele alınmalıdır. Hedef pazarlardaki sicilleri başvurudan önce taramak için yurt dışında marka sorgulama yöntemlerine bakabilirsiniz.
Yurt Dışında Marka Korumasının Üç Yolu Nedir?
Yurt dışında koruma üç yoldan alınır: her ülkeye ayrı ulusal başvuru, Avrupa Birliği gibi bölgesel bir ofise başvuru ve Madrid sistemi üzerinden uluslararası başvuru. Üçü birbirini dışlamaz; aynı marka için bir portföyde birlikte kullanılabilir.
- Ulusal başvuru: Markanın hedef ülkenin ofisine, o ülkenin dilinde ve usulünde doğrudan başvurulmasıdır. Madrid sistemine taraf olmayan ülkelerde başlıca yoldur. Yerleşim yeri o ülke dışında olan başvuru sahipleri pek çok ülkede yerel bir vekille temsil edilmek zorundadır; Türkiye de bunlardan biridir (SMK m.160/3).
- Bölgesel tescil: Tek başvuruyla birden çok ülkeyi kapsayan bir ofise başvurulmasıdır. En bilineni, Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi'nin (EUIPO) verdiği ve 27 üye devletin tamamında geçerli olan AB markasıdır (EUTM); başvuru yollarını, ücretlerini ve risklerini Avrupa Birliği marka tescili (EUTM) rehberinde ele aldık.
- Madrid sistemi: Türkiye'deki başvuru ya da tescile dayanan tek bir uluslararası başvuruyla, seçilen üye ülkelerin her birinde koruma istenmesidir. Başvuru tek dilde yapılır, uluslararası ücretler tek para biriminde (İsviçre frangı) ödenir ve kayıt WIPO üzerinden merkezî olarak yönetilir.
Madrid Protokolü Nedir?
Madrid Protokolü, uluslararası marka tescil sisteminin bugün uygulanan antlaşmasıdır; sistemi Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü'nün (WIPO) Cenevre'deki Uluslararası Bürosu yürütür. Türkiye Protokol'e taraftır: Türk başvuru sahipleri TÜRKPATENT üzerinden uluslararası başvuru yapabilir, yabancı şirketler de başvurularında Türkiye'yi belirleyebilir.
Uluslararası tescil, WIPO'nun Uluslararası Sicili'nde tek numarayla tutulan, ama her belirlenen ülkede o ülkenin kararıyla hüküm doğuran korumaların toplamı demektir. Protokol'e göre belirlenen her ülkedeki koruma, marka o ülkenin ofisine doğrudan başvurulmuş gibi değerlendirilir. Türkiye'deki karşılığı SMK m.14'tür: Türkiye'yi belirleyen bir uluslararası başvuru, TÜRKPATENT'e doğrudan yapılan bir başvuruyla aynı sonuçları doğurur.
Bu yapının pratik anlamı şudur: Madrid, başvuruyu ve yönetimi tekleştirir; incelemeyi ve sonucu tekleştirmez. Her ülke kendi ret nedenlerini uygular, bir ülkedeki ret diğer ülkelerdeki korumayı etkilemez. Sisteme hangi ülkelerin taraf olduğunu ve Madrid dışında kalan pazarları Madrid Protokolü üye ülkeler listesinde bölge bölge derledik.
Madrid Sisteminde Başvuru Adım Adım Nasıl İşler?
Madrid sisteminde başvuru WIPO'ya doğrudan değil, menşe ofis olan TÜRKPATENT üzerinden yapılır; WIPO şeklî incelemeyi yapıp markayı Uluslararası Sicil'e kaydeder, belirlenen her ülke ise 12 ya da bazı ülkelerde 18 ay içinde kendi kararını verir. Süreç şu sırayla ilerler:
- Temel marka: Madrid'i kullanabilmek için Türkiye vatandaşı olmanız ya da Türkiye'de yerleşim yeriniz veya gerçek ve faal bir işletmeniz bulunması ve TÜRKPATENT'te bir marka başvurusu ya da tescili yapmış olmanız gerekir. Bu kayda temel marka denir; uluslararası başvuru, temel marka kimin adına kayıtlıysa onun adına yapılır.
- Uluslararası başvuru ve belirleme: Aynı marka için hazırlanan başvuruda koruma istenen üye ülkeler seçilir. Belirleme (designation), korumanın genişletileceği ülkenin ya da bölgesel ofisin seçilmesi demektir. Menşe ülke olan Türkiye belirlenemez; mal ve hizmet listesi temel markadakinden dar olabilir, geniş olamaz.
- TÜRKPATENT onayı: Kurum, başvurudaki bilgilerin temel markayla örtüştüğünü onaylar ve başvuruyu WIPO'ya iletir. Başvuru WIPO'ya iki ay içinde ulaşırsa uluslararası tescil, TÜRKPATENT'in başvuruyu aldığı tarihi taşır.
- WIPO şeklî incelemesi: Eksiklik varsa düzeltme için süre verilir; WIPO bu sürenin genellikle üç ay olduğunu belirtir. Başvuru uygunsa marka Uluslararası Sicil'e kaydedilir, WIPO Gazette'te yayımlanır ve belirlenen ofislere bildirilir. Sahibe gönderilen tescil belgesi şeklî şartların karşılandığını gösterir; ülkelerde korumanın verildiğini değil.
- Ülke incelemesi: Her ofis markayı kendi hukukuna göre inceler. Süresi içinde ret bildirmeyen ofis bakımından koruma zımnen verilmiş olur. Ret bildirilirse süreç o ülkenin usulüyle devam eder; cevap seçeneklerini Madrid geçici ret kararına cevap rehberinde anlattık.
- Merkezî yönetim: Tescilden sonra sahip ve adres değişiklikleri, yeni ülke eklenmesi ve yenileme tek kayıt üzerinden, WIPO'nun eMadrid platformunda yapılır.
Madrid Başvurusunun 2026 Maliyeti Nasıl Hesaplanır?
Madrid başvurusunun maliyeti iki katmandan oluşur: TÜRKPATENT'e Türk lirasıyla ödenen bildirim ücreti ve WIPO'ya İsviçre frangıyla (CHF) ödenen uluslararası ücretler. Toplamı asıl belirleyen, hangi ülkeleri seçtiğinizdir.
TÜRKPATENT kalemleri
TÜRKPATENT 2026 marka işlem ücretleri tarifesine göre Kurumun Madrid kalemleri şunlardır:
- Uluslararası başvurunun WIPO'ya bildirimi (kalem 02.01.19): 3.850 TL
- Türkçe ibareli uluslararası başvurunun WIPO'ya bildirimi (02.01.35): 3.350 TL
- Sonraki belirleme ve diğer taleplerin bildirimi (02.01.20): 1.630 TL
Henüz Türkiye başvurunuz yoksa temel markanın ücretleri de hesaba girer: tek sınıflı başvuru ücreti 2.820 TL (02.01.01), tescil aşamasında istenen tescil ücreti 7.010 TL'dir (02.01.03). Güncel tutarlar TÜRKPATENT tarifesinden kontrol edilmelidir; tarife her yıl güncellenir ve resmî ücretlere vekil hizmet bedeli dahil değildir.
WIPO ücretleri
WIPO tarafında bir temel ücrete, belirlenen her ülke için o ülkenin ücreti eklenir. Toplam; markanın türüne, seçilen ülkelere ve sınıf sayısına göre değişir ve WIPO, gerekli ücretlerin tamamı ödenmeden uluslararası tescili yapmaz. Ülke ücretleri birbirinden belirgin biçimde farklı olabildiği için tek bir rakam vermek yanıltıcı olur; tahmini toplamı, seçeceğiniz ülke listesiyle WIPO'nun ücret hesaplayıcısında çıkarmak gerekir.
Sonraki belirleme, uluslararası tescile sonradan yeni ülke eklenmesidir. eMadrid üzerinden doğrudan ya da TÜRKPATENT aracılığıyla yapılabilir; Kurum üzerinden yapılan taleplerde yukarıdaki 1.630 TL'lik bildirim ücreti ödenir. Böylece bütçe ilk günden bütün pazarlara bağlanmaz.
Beş Yıllık Bağımlılık ve Merkezî Saldırı Nedir?
Uluslararası tescil, tescil tarihinden itibaren beş yıl boyunca Türkiye'deki temel başvuruya ya da tescile bağlıdır: temel marka bu sürede düşer ya da daralırsa, uluslararası tescil de bütün belirlenen ülkelerde aynı ölçüde düşer. Beş yıl dolduktan sonra uluslararası tescil temel markadan bağımsız hâle gelir.
Merkezî saldırı nasıl gerçekleşir?
Merkezî saldırı, bir üçüncü kişinin uluslararası tescili her ülkede ayrı ayrı uğraşmadan, Türkiye'deki temel marka üzerinden tek hamlede düşürmesi demektir. Türk başvurusunun Bültende yayımından itibaren iki ay içinde yapılan bir itiraz (SMK m.18), TÜRKPATENT'in resen ret kararı (m.5 ve m.16), tescilden sonra açılan bir hükümsüzlük davası (m.25) ya da bir iptal talebi (m.26) başarılı olursa sonuç belirlenen bütün ülkelere yansır. Ret yalnız bazı mal ve hizmetler içinse uluslararası tescil de o kalemler bakımından düşer.
Önemli bir ayrıntı daha var: beş yıl içinde başlatılmış bir itiraz, ret kararına itiraz ya da dava, beş yıl dolduktan sonra sonuçlansa bile uluslararası tescili etkiler. Riski azaltmanın yolu, Madrid'e dayanak olacak Türk başvurusunu önceden sağlam bir marka sorgulama ve benzerlik değerlendirmesinden geçirmek, listeyi de gerçekten kullanacağınız mal ve hizmetlere göre kurmaktır.
Dönüştürme ile hak nasıl kurtarılır?
Dönüştürme (transformation), merkezî saldırı nedeniyle iptal edilen uluslararası tescilin, korumanın geçerli olduğu ülkelerde ulusal ya da bölgesel başvurulara çevrilmesi demektir. Yeni başvuru, uluslararası tescilin iptalinden itibaren üç ay içinde yapılırsa uluslararası tescilin tarihini ve varsa rüçhanını korur. Protokol iki şart daha arar: başvurunun kapsamı o ülke bakımından uluslararası kayıttaki listeyi aşmamalı, başvuru da o ülkenin ücret dahil bütün şartlarına uymalıdır. Dönüştürme hakkı korur, ama her ülkeye ayrı başvuru gerektirir.
Rüçhan Hakkı Madrid Başvurusunun Zamanlamasını Nasıl Etkiler?
Türkiye'deki ilk başvurunuzdan itibaren altı ay içinde yapılan uluslararası başvuruda rüçhan talep ederseniz, belirlenen ülkelerde Türk başvuru tarihinizden yararlanırsınız. Rüçhan hakkı Paris Sözleşmesi'nden doğar; SMK m.12 aynı altı aylık kuralı Türkiye'ye yapılan başvurular için düzenler.
Bu altı ay, iki işi birlikte yürütmenize imkân verir: hedef pazarları ve bütçeyi netleştirmek, bir yandan da Türk başvurusunda resen ret ya da itiraz işareti olup olmadığını izlemek. Türk başvurusunun itiraz riski yüksekse, ana pazarlarda aynı süre içinde rüçhanlı ulusal başvurular yapmak merkezî saldırı riskini dağıtır. Talebin şartlarını ve sık yapılan hataları marka tescilinde rüçhan hakkı yazısında topladık.
Hangi Durumda Hangi Yol Seçilmeli?
Doğru yol; hedef pazar sayısına, bu pazarların Madrid sistemine taraf olup olmadığına ve Türkiye'deki temel markanın ne kadar sağlam olduğuna göre seçilir. Aşağıdaki karar tablosu en sık karşılaşılan senaryoları özetler:
| Senaryo | Önerilen yol | Neden |
|---|---|---|
| Tek bir hedef ülke | O ülkeye doğrudan ulusal başvuru | Madrid'in tek dosya avantajı tek ülkede küçülür; ulusal başvuru Türk markasına bağımlı değildir. |
| Birden çok Madrid üyesi pazar | Madrid ile uluslararası başvuru | Tek başvuru, tek para birimi, merkezî yenileme; yeni pazarlar sonradan belirlenebilir. |
| Yalnız AB pazarı ya da birkaç AB ülkesi | AB markası: doğrudan EUIPO ya da Madrid ile AB belirlemesi | 27 üye devlet tek hakla kapsanır; tek tek ülke başvurusuna gerek kalmaz. |
| Madrid sistemine taraf olmayan bir ülke | Ulusal başvuru; Türk başvurusundan itibaren altı ay içindeyse rüçhanla | Madrid o ülkeye ulaşamaz; rüçhan, ülke Paris Sözleşmesi'ne tarafsa Türk tarihini korur. |
| Türk temel markası riskli (yakın önceki kayıt, itiraz ihtimali) | Ana pazarlarda ulusal ya da bölgesel başvuru; Madrid'e temel marka güvenceye alınınca geçmek | Merkezî saldırı bütün ülkelerdeki korumayı birden düşürebilir. |
| Yurt dışında Türkiye'dekinden geniş ürün yelpazesi | Önce Türkiye'de kapsamı genişleten yeni başvuru, sonra Madrid | Uluslararası liste temel markanın listesini aşamaz. |
Örneğin yalnız Almanya'ya satış yapan bir ihracatçı için ulusal başvuru ile AB markası arasındaki tercihi Almanya'da marka tescili yazısında ele aldık. ABD gibi kullanım beyanı ve yerel avukat zorunluluğu bulunan pazarlarda Madrid ile doğrudan başvuru arasındaki fark ayrıca önem taşır; bunu ABD marka tescili rehberinde karşılaştırdık.
Madrid ile Alınan Koruma Nasıl Sürdürülür?
Uluslararası tescil 10 yıl geçerlidir ve WIPO üzerinden onar yıllık dönemlerle süresiz yenilenir; yenileme süre bitiminde ya da bitişi izleyen altı aylık ek sürede ek ücretle yapılabilir. WIPO, bitişten altı ay önce sahibine resmî olmayan bir hatırlatma gönderir; bu bir hak bildirimi değildir, takvimi sizin izlemeniz gerekir.
Türk temel tescilinin takvimi ayrıdır: SMK m.23'e göre Türk tescili başvuru tarihinden itibaren 10 yıl korunur ve TÜRKPATENT'te yenilenir. İki takvimi ayrı kalemler olarak izleyin.
Ülke düzeyindeki yükümlülükler de devam eder, çünkü koruma kapsamı her belirlenen ülkenin hukukuna tabidir:
- Kullanım: Örneğin Avrupa Birliği'nde beş yıl ya da daha uzun süre kullanılmayan marka iptal edilebilir; kullanım delillerini ülke bazında saklayın.
- ABD beyanları: Madrid ile ABD'yi belirlediyseniz USPTO'ya tescilden sonraki 5. ile 6. yıl arasında ve 9. ile 10. yıl arasında Bölüm 71 kullanım beyanı verilir; yenileme ise WIPO üzerinden yapılır.
- Değişiklikler: Sahip, unvan ya da adres değişikliği tek kayıt üzerinden işlenir ve bütün belirlenen ülkelere yansır.
Sonuç: Akılda Kalacaklar
- Uluslararası marka tescili tek bir dünya markası vermez; koruma her ülkede o ülkenin kararıyla doğar.
- Üç yol vardır: ulusal başvuru, AB markası gibi bölgesel tescil ve Madrid sistemi; aynı portföyde birlikte kullanılabilir.
- Madrid başvurusu Türkiye'deki temel markaya dayanır ve TÜRKPATENT üzerinden WIPO'ya gider; liste temel markadan geniş olamaz.
- 2026'da TÜRKPATENT bildirim ücreti 3.850 TL'dir (Türkçe ibareli başvuruda 3.350 TL); WIPO ücretleri ayrıca İsviçre frangıyla ödenir.
- Uluslararası tescil ilk beş yıl temel markaya bağlıdır; temel marka düşerse koruma da düşer, üç ay içinde dönüştürme mümkündür.
Yurt dışı koruma haritanızı birlikte çıkaralım mı?
Webx, TÜRKPATENT nezdinde yetkili marka vekilleriyle çalışarak uluslararası marka tescili hizmeti kapsamında temel marka kontrolünü, ülke ve sınıf seçimini, Madrid başvurusunun Kuruma sunulmasını ve belirlenen ülkelerden gelen bildirimlerin takibini yürütür; Madrid dışındaki ülkelerde yerel vekillerle koordinasyonu sağlar. Hedef pazarlarınızı ve Türkiye'deki başvuru ya da tescil numaranızı iletişim sayfamızdan paylaşın; hangi ülke için hangi yolun uygun olduğunu birlikte netleştirelim.
