Okunuşu Aynı, Yazılışı Farklı Markalar: Sorgulamada Fonetik Benzerlik

Fonetik benzerlik, yazılışları farklı iki markanın aynı ya da çok yakın okunması demektir. Sorgulama araçları harfleri eşleştirdiği için tek yazımı aramak, okunuşu aynı markaları bulmaz; markanızın okunuşunu üretebilecek bütün yazım varyasyonlarını ayrı ayrı aramanız gerekir. Fonetik benzerlik marka itirazlarında görsel ve kavramsal benzerlikle birlikte tartılan bağımsız bir boyuttur.

Aşağıda aranması gereken varyasyon ailesini, uydurma adlarla hazırlanmış 20 satırlık örnek tabloyu, kök ve joker arama tekniğini ve bulunan sonuçları ayıklamak için bir kontrol listesini bulacaksınız.

Fonetik Benzerlik Nedir, Sorgulamada Neden Önemlidir?

İşitsel (fonetik) benzerlik, işaretlerin telaffuzlarıyla kulakta bıraktıkları sesin benzerliğini ifade eder. TÜRKPATENT'in (Türk Patent ve Marka Kurumu) Marka İnceleme Kılavuzu'na göre bu karşılaştırmada hece sayısı ve sırası, vurgu ve ortak heceler esas alınır. Markalar sözlü tavsiye, telefonla sipariş, radyo reklamı ve sesli arama gibi kanallarda da dolaşır; bu kanallarda tüketici yazılışı görmez.

Riskin nerede doğduğunu anlamak için iki inceleme kanalını ayırmak gerekir. Kılavuza göre Kurumun 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.5/1-ç kapsamındaki resen incelemesinde, üst düzeyde görsel benzerlik yoksa salt işitsel benzerlik "ayırt edilemeyecek kadar benzerlik" için genellikle yetmez. Buna karşılık m.6/1 kapsamındaki itirazda işitsel benzerlik, karıştırılma ihtimalinin üç boyutundan biri olarak ayrıca tartılır.

Sonuç şudur: okunuşu aynı ama farklı yazılmış bir başvuru Kurumun incelemesinden geçip Bültende yayımlanabilir, ardından önceki marka sahibinin itirazıyla karşılaşabilir. Bu riski başvurudan önce ancak siz görebilirsiniz. Benzerliğin genel ölçütlerini karıştırılma ihtimali yazımızda, bu ölçütlerin bir yüzdeye bağlanıp bağlanamayacağını ise marka benzerlik oranı yazısında ele aldık.

Tek Yazımı Aramak Neden Yetmez?

Çünkü veri tabanları karakter eşleştirir, ses eşleştirmez. TÜRKPATENT'in araştırma ekranında "ile eşit", "ile başlayan" ve "içinde geçen" seçenekleri bulunur; üçü de harf dizisine göre çalışır. KAMEVO diye yaptığınız arama, aynı okunan CAMEVO kaydını getirmez. Fonetik benzerlik marka veri tabanlarında kendiliğinden görünmez; onu ancak doğru varyasyonları tek tek sorgulayarak yakalayabilirsiniz.

Webx'in ücretsiz marka arama aracı da yazdığınız ifadeye göre arar ve bulunan kayıtları durum, sınıf ve şekil bilgisiyle listeler; okunuş varyasyonlarını sizin girmeniz gerekir. Aracın Türkçe karakterleri nasıl işlediğini bilmediğiniz sürece ŞELVANO ile SELVANO gibi yazımları ayrı ayrı arayın.

Birebir, çekirdek kelime ve sınıf katmanlarından oluşan genel sorgulama yöntemini marka sorgulama nasıl yapılır rehberinde anlattık. Bu yazı, o yöntemin ikinci katmanı olan okunuş varyasyonlarına odaklanır.

Aranması Gereken Varyasyon Ailesi

Varyasyon ailesi, markanızı duyan birinin yazabileceği ya da bir rakibin seçebileceği bütün yazım biçimlerini ifade eder. Beş grupta toplanır.

Türkçe ve yabancı harf karşılıkları

Türk alfabesinde olmayan harfler ve Türkçeye özgü harfler, aynı sesin farklı yazımlarını doğurur:

• k / c / q: Yabancı yazımda "k" sesi çoğu zaman "c" ya da "q" ile yazılır.
• ş / s / sh, ç / c / ch: Türkçe karakter kullanılmadığında "ş" çoğu kez "s" ya da "sh", "ç" ise "c" ya da "ch" olarak yazılır.
• ğ: Önceki ünlüyü uzatır; yabancı yazımda "g" ile karşılanır ya da hiç yazılmaz.
• ı / i, ö / o, ü / u: Türkçe karaktersiz yazımlar ve Almancadaki "oe", "ue" karşılıkları.
• w / v, x / ks, j / c: Türkçede "w" yerine "v" okunur, "x" ise "ks" olarak söylenir; Türkçedeki "c" harfi de İngilizcedeki "j" sesini verir.

Kılavuz bu farkların resen incelemedeki etkisini ayrıca ele alır. Yalnız "x" ile "ks" farkı bulunan uzun kelimeler kural olarak ayırt edilemeyecek kadar benzer sayılır; kısa kelimelerde ya da fark kelimenin başındaysa sonuç değişebilir. "K" ile "C" farkında ise okunuş aynı kalsa da görünüm farklılaşabildiği için salt işitsel benzerlik resen ret için genellikle yetmez. İtiraz aşamasında her iki durumda da işitsel benzerlik ayrıca tartılır.

Çift harf, harf düşmesi ve harf tekrarı

Çift yazılan bir harf çoğu zaman okunuşu değiştirmez; konuşmada zayıf duyulan "h" gibi sesler de yazımda düşebilir. Kılavuza göre harf sayısı fazla kelimelerde ortada ve sonda yapılan harf tekrarı, işaretleri resen incelemede ayırt edilemeyecek kadar benzerlikten çıkaracak farklılaşmayı genellikle sağlamaz. Kısa kelimelerde ise tek bir harf tekrarı algıyı değiştirebilir.

Ekler, son ekler ve yazım biçimi

Ekler, markanın çekirdeğini korurken yeni bir kelime görüntüsü yaratır. Aranması gereken tipik biçimler:

• Türkçe ekler: "-cım", "-cik" gibi sevgi ekleri ve "-m", "-miz" gibi iyelik ekleri. Kılavuza göre iyelik ekinin etkisi, eklendiği kelimenin ayırt edici gücüne ve ekin kelimenin bütünsel algısını değiştirip değiştirmediğine bağlıdır.
• Yabancı son ekler: "-ist", "-ix", "-tech". Kılavuz, kök ibaresi aynı olup "-tech", "-tek" ve "-tec" sonlarıyla ayrışan işaretleri kural olarak ayırt edilemeyecek kadar benzer kabul eder. Bir kelimeye "-tech" gibi bir son ek eklenmesi ise resen incelemede kural olarak bu sonucu doğurmaz; bu, itirazda risk bulunmadığı anlamına gelmez.
• Bitişik, ayrı ve tireli yazım: Kılavuza göre kelimeler arasına giren tire, nokta, virgül gibi noktalama işaretleri kural olarak farklılaşma sağlamaz. "&" işareti ise "ve" ya da "and" diye okunduğu için kısa markalarda işitsel algıyı değiştirebilir.

Rakam, harf ve sembol karşılıkları

Rakamlar hem kendi dillerinde hem de benzer sesli kelimeler yerine okunur: "4" rakamı "dört", "four" ya da "for"; "2" rakamı "iki", "two" ya da "to" olarak söylenebilir. Kılavuza göre kelime içinde kullanılan "@" işareti de genel kural olarak "a" harfi gibi okunur. Aynı sayının rakamla ve yazıyla yazılması, görsel benzerlik yoksa resen ret için tek başına yetmez; ancak itirazda okunuş aynı kaldığı için değerlendirmeye girer. Harf ve rakamlardan oluşan markaların tescil edilebilirliğini harf markası tescili yazısında ayrıca anlattık.

Yabancı telaffuz, çoğul ve tekil

Kılavuza göre ortalama tüketicinin yabancı kelimeyi bilmediği ve onu Türkçe kurallarla okuyacağı varsayılır; İngilizce gibi yaygın bir dilde günlük kullanıma girmiş basit kelimelerde ise doğru yabancı telaffuz da dikkate alınır. Bu yüzden yabancı bir kelimeyi hem Türkçe okunuşunun hem de özgün okunuşunun yazımıyla aramanız gerekir. Yabancı kelimenin marka olarak tescil edilebilirliği ayrı bir sorudur; onu İngilizce marka tescili yazısında ele aldık.

İngilizce çoğul "-s" eki için Kılavuzun genel kuralı nettir: bu ek, kısa kelimeler dışında ayırt edilemeyecek kadar benzerliği ortadan kaldırmaz. Tekil ve çoğul biçimleri, Türkçe "-ler/-lar" ekli hâlleriyle birlikte arayın.

Örnek Varyasyon Tablosu

Aşağıdaki tabloda yer alan bütün marka adları bu yazı için uydurulmuş örneklerdir. Her satır, bir varyasyon türü için sorgulanan adla birlikte ayrıca aranması gereken yazımları gösterir:

Tablo bir başlangıç şablonudur: markanız birden fazla varyasyon türü içeriyorsa türleri birbiriyle de birleştirin. Örneğin hem "ş" hem "x" içeren bir adda her iki karşılığın birlikte değiştiği yazımları da denemek gerekir.

Kök ve Joker Arama Nasıl Yapılır?

Kök arama, markanın değişmeyen çekirdeğini bulup o çekirdeği içeren bütün kayıtları getirmek demektir. Joker karakter ise bir aramada bilinmeyen harflerin yerini tutan işarettir. İkisi birlikte, onlarca varyasyonu daha az sorguyla kapsamanızı sağlar.

TÜRKPATENT'in araştırma ekranındaki "ile başlayan" ve "içinde geçen" seçenekleri kök arama için kullanılır. EUIPO'nun yönettiği TMview'un yardım sayfasına göre yıldız (*) sıfır ya da daha fazla karakterin, soru işareti (?) ise tam olarak bir karakterin yerini tutar. TMview ayrıca Levenshtein algoritmasına dayanan bulanık (fuzzy) arama sunar.

1. Markayı hecelerine ayırın ve en ayırt edici heceyi belirleyin.
2. Sorunlu harfleri (c/k, ş/s, x/ks gibi) çıkarıp sabit kalan çekirdeği yazın; KAMEVO için bu "AMEVO"dur.
3. Çekirdeği "içinde geçen" seçeneğiyle arayın.
4. Joker destekleyen veri tabanlarında sorunlu harfin yerine "?" koyun (?AMEVO); harf sayısı değişebiliyorsa "*" kullanın (*AMEVO).
5. Başlangıç hecesiyle "ile başlayan" araması yapın; Kılavuz tüketicilerin kelimenin başına daha çok dikkat ettiğini vurgular.
6. Bulanık arama sunan araçlarda aynı adı bir kez de bu seçenekle tarayın.
7. Uzayan sonuç listesini Nice (Nis) sınıflandırmasındaki kendi sınıflarınızla daraltın.

Joker aramanın bir bedeli vardır: sonuç sayısı hızla büyür. Önce dar bir jokerle (tek harf yerine "?") başlayıp gerekirse genişletin. Her sorguda kullandığınız ifadeyi not edin; böylece aynı taramayı başvurudan hemen önce birebir tekrarlayabilirsiniz.

Bulunan Sonuçlar Nasıl Ayıklanır?

Varyasyon araması uzun bir liste üretir; her kayıt aynı ağırlıkta değildir. Önceliği, okunuşu gerçekten sizinkine yaklaşan ve aynı ya da ilişkili alanda bulunan kayıtlara verin. Kılavuzun işitsel karşılaştırma ölçütleri ayıklamada şu soruları öne çıkarır:

• Başlangıç hecesi aynı mı? Kelimenin başı hem görsel hem işitsel karşılaştırmada daha belirleyicidir.
• Hece sayısı, sırası ve vurgusu örtüşüyor mu? Ortak heceler ve aynı ritim, benzerliğin en güçlü göstergesidir.
• Fark vurgusuz bir hecede mi? Kelimenin ortasına ya da sonuna eklenen vurgusuz bir hece, işitsel karakteri genellikle değiştirmez.
• Yöresel bir söyleyişe mi dayanıyor? Türkçe kelimelerde farklı bölgelerdeki şive ve ağız farkları dikkate alınmaz; standart okunuşu esas alın.
• Mal ve hizmetler aynı ya da ilişkili mi? Okunuşu aynı bir marka ilgisiz bir alandaysa risk genellikle düşer.

Aday listesini daraltmanın en ucuz zamanı ad seçme aşamasıdır. Fonetik riski baştan düşük bir ad üretmenin yollarını marka adı nasıl seçilir rehberinde anlattık. Soyadından türetilen markalarda Türkçe karakterli ve karaktersiz yazımlar ayrı kayıtlar olarak görünebilir; kişi adlarına özgü soruları aynı isim ve soyisimle marka yazısında ele aldık.

Fonetik Sorgulama İçin Kontrol Listesi

Aşağıdaki liste, okunuş varyasyonlarını atlamadan tarayıp sonucu belgelemenizi sağlar:

1. Markanızı yüksek sesle okuyun ve iki farklı kişiye duyduğu gibi yazdırın; çıkan yazımları not edin.
2. Türkçe karakterli ve karaktersiz hâllerini ayrı ayrı arayın.
3. k/c/q, ş/s/sh, ç/c/ch, w/v, x/ks ve j/c karşılıklarını tek tek deneyin.
4. Çift harfli, harf düşmüş ve ek almış biçimleri arayın.
5. Bitişik, ayrı ve tireli yazımları deneyin.
6. Rakam ya da sembol içeriyorsa hem rakam hem yazıyla arayın.
7. Yabancı kelimeyi Türkçe okunuşunun ve özgün okunuşunun yazımıyla arayın.
8. Kök ve joker aramayla listeyi genişletin, sınıf filtresiyle daraltın.
9. Arama tarihini, denediğiniz varyasyonları ve bulguları kaydedin.

Varyasyon atlamak, sorgulamada en sık yapılan hataların başında gelir; diğer hataları marka sorgulama hataları yazısında sıraladık.

Sonuç: Fonetik Benzerlikte Akılda Kalacaklar

• Veri tabanları harf eşleştirir; okunuşu aynı markaları bulmak için varyasyonları siz aramalısınız.
• Fonetik benzerlik marka incelemesinde iki kanalda farklı ağırlık taşır: Kurumun resen incelemesinde salt işitsel benzerlik genellikle yetmez, itirazda ise ayrı bir boyut olarak tartılır.
• Harf karşılıkları, ekler, yazım biçimi, rakam ve sembol, yabancı telaffuz ve çoğul biçimler varyasyon ailesinin beş ana grubudur.
• Kök ve joker arama, varyasyon listesini daha az sorguyla kapsar.
• Sonuçları başlangıç hecesi, hece yapısı ve mal/hizmet ilişkisine göre önceliklendirin.

Markanızın okunuş varyasyonlarını birlikte tarayalım mı?

Marka adınızı ve faaliyet alanınızı iletişim sayfamızdan iletin; TÜRKPATENT nezdinde yetkili marka vekilleriyle çalışan ekibimiz okunuş varyasyonlarını, kök ve joker aramalarını sınıf bazında yürütüp fonetik riski gerekçeleriyle raporlasın.