Marka benzerlik oranı diye kanunda tanımlı bir ölçü yoktur: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) uygulaması, tescile engel benzerliği yüzdeyle değil; işaretlerin görsel, işitsel ve kavramsal karşılaştırmasıyla ve mal/hizmet benzerliğiyle birlikte belirler. Tescile engel olan benzerlik için yüzde cinsinden bir eşik yoktur; sorgulama araçlarının gösterdiği skor yalnızca bir ön eleme göstergesidir.
Aşağıda araçlardaki skorların nasıl hesaplandığını, hangi hukuki ölçütleri göremediğini, Kurumun resen reddi ile itiraz üzerine ret arasındaki farkın skora etkisini ve aynı skorun nasıl farklı sonuçlar doğurduğunu uydurma örneklerle bulacaksınız.
Kanunda Marka Benzerlik Oranı Var mı?
Hayır. SMK iki ayrı benzerlik ölçütü kullanır ve ikisi de niteliksel bir ölçüttür. m.5/1-ç, aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler için tescilli ya da önceki tarihte başvurusu yapılmış bir markayla "aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer" işaretleri mutlak ret nedeni sayar. m.6/1 ise halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali dâhil "karıştırılma ihtimali" bulunan başvurunun itiraz üzerine reddedileceğini düzenler.
Kurum uygulaması da yüzde kullanmaz. TÜRKPATENT'in Marka İnceleme Kılavuzu, karıştırılma ihtimali incelemesinde işaret benzerliğinin sonucunu beş kademede ifade eder:
- Benzemez
- Düşük düzeyde benzerlik
- Orta düzeyde benzerlik
- Yüksek düzeyde benzerlik
- Aynılık
Bu kademeler mal/hizmet benzerliği ve diğer etkenlerle birlikte tartılır; hiçbiri bir yüzdeye karşılık gelmez. Bu yüzden internette dolaşan "şu yüzdenin altı güvenlidir" türü eşikler hukuki dayanağı olmayan varsayımlardır.
Yüzdenin neden işe yaramadığının bir sebebi de karşılaştırmanın doğasıdır. Kılavuza göre karıştırılma ihtimali incelemesinde tüketicinin iki markayı yan yana koyup inceleme imkânı olmadığı kabul edilir; karşılaştırma hafızada kalan izlenim üzerinden yapılır. Harf harf hesaplanan bir oran ise tam da yan yana karşılaştırmanın ürünüdür. Ayrıca işaret benzerliği düşük olsa bile mal ve hizmetlerin aynı olması, sonucu risk yönüne çekebilir.
Sorgulama Araçlarındaki Benzerlik Skoru Neyi Ölçer?
Benzerlik skoru, bir yazılımın iki işareti belirli bir algoritmayla karşılaştırıp ürettiği sayısal bir yakınlık göstergesidir; hukuki bir karar değildir. Neyi ölçtüğü kullanılan algoritmaya bağlıdır ve yaygın olarak üç yöntem kullanılır.
Harf dizisi mesafesi
Levenshtein mesafesi, bir kelimeyi diğerine dönüştürmek için gereken en az tek karakterlik ekleme, silme veya değiştirme işlemi sayısını ifade eder. EUIPO'nun yönettiği TMview'daki bulanık (fuzzy) arama, yardım sayfasına göre bu algoritmayı kullanır.
Mesafeyi yüzdeye çevirmenin yaygın yollarından biri, onu uzun kelimenin harf sayısına bölüp birden çıkarmaktır. Uydurma bir örnekle: VELORA ile VELURA arasında tek harf farkı vardır; mesafe 1, uzunluk 6'dır ve skor yaklaşık %83 çıkar. Bu sayı yalnız harf örtüşmesini anlatır.
Yöntemin iki kör noktası vardır. Birincisi, eklemeleri ağır cezalandırır: bir markanın sonuna tanımlayıcı bir kelime eklendiğinde mesafe büyür ve skor düşer, oysa baskın unsur değişmemiştir. İkincisi, bütün harf değişikliklerini eşit sayar: aynı sesi veren "C" yerine "K" yazmak da, okunuşu tamamen değiştiren bir harf değişikliği de skoru aynı ölçüde etkiler.
Fonetik algoritmalar
Fonetik algoritmalar kelimeleri okunuşlarına göre kodlar ve aynı kodu alan kelimeleri eşleştirir; Soundex ve Metaphone bu ailenin bilinen örnekleridir. Bu algoritmalar İngilizce telaffuz kuralları esas alınarak tasarlanmıştır. Türkçede "c" harfinin İngilizcedeki "j" sesini vermesi ya da "ğ" harfinin önündeki ünlüyü uzatması gibi kurallar bu kodlamalara kendiliğinden yansımaz. Türkçe bir marka için fonetik skorun hangi dilin kurallarıyla üretildiğini bilmek bu yüzden önemlidir.
Kılavuz, Türkçenin yazıldığı gibi okunan bir dil olması nedeniyle Türkçe kelimelerde işitsel benzerliğin görsel benzerlikle paralel ilerlediğini kabul eder. Yabancı kelimelerde ise yazım ile okunuş ayrışabilir; bu durumda harf skoru düşük, okunuş benzerliği yüksek iki marka ortaya çıkabilir.
Görsel benzerlik skorları
Logo ve şekil araştırmasında kullanılan görsel benzerlik algoritmaları, iki görüntüyü biçim, renk ya da algıladıkları kavram üzerinden sıralar. Bu sıralamanın nasıl kullanılacağını logo sorgulama rehberinde anlattık.
Her araç skor da üretmez. Webx'in ücretsiz online marka sorgulama aracı yüzde göstermez; bulunan kayıtları başvuru numarası, marka adı, başvuru sahibi, durum, sınıflar ve şekil bilgisiyle listeler ve değerlendirmeyi bu verilerle yapmanızı sağlar.
Benzerlik Skoru Neyi Ölçemez?
Skor iki işaretin yüzeyini karşılaştırır; hukuk ise işaretleri bağlamı içinde değerlendirir. Bir yazılımın genellikle göremediği unsurlar şunlardır:
- Baskın unsur: markanın hangi parçasının akılda kaldığı ve tüketicinin markayı hangi kelimeyle andığı.
- Tanımlayıcı veya zayıf ekler: "GROUP", "TEKNO", "MARKET" gibi ekler harf sayısını değiştirir ama ayırt edicilik katmaz.
- Kelimenin başı: Kılavuz tüketicinin dikkatinin kelimenin başında yoğunlaştığını kabul eder; çoğu algoritma ise her harfe eşit ağırlık verir.
- Kavramsal benzerlik: farklı dillerde aynı anlama gelen markalar harf düzeyinde hiç benzemeyebilir.
- Mal ve hizmet ilişkisi: skor, iki markanın hangi alanlarda kullanıldığını bilmez.
- Bağlam etkenleri: tüketicinin dikkat düzeyi ve önceki markanın ayırt edici gücü ya da tanınmışlığı.
Kılavuz ayrıca iki kelimenin aynı sayıda harf içermesinin tek başına görsel benzerlik sonucu doğurmadığını, asıl önemli olanın ortak harflerin çokluğu ve dizilimlerinin aynı olması olduğunu belirtir. Değerlendirmenin hukuki çerçevesini karıştırılma ihtimali yazımızda ayrıntılı anlattık.
İnceleme Uzmanı ve Mahkeme Neye Bakar?
Uzman ve mahkeme önce işaretlerin baskın ve ayırt edici unsurlarını belirler, ardından işaretleri üç boyutta karşılaştırır ve sonucu mal/hizmet benzerliğiyle birlikte tartar. İnceleme sırası kabaca şöyledir:
- Görsel benzerlik: harflerin sırası ve konumu, kelime uzunluğu ve şekil unsurları.
- İşitsel benzerlik: hece sayısı ve sırası, vurgu, ortak heceler. Kılavuza göre kelimenin ortasına veya sonuna eklenen vurgusuz bir hece, kelimenin işitsel karakterini genellikle değiştirmez. Okunuş varyasyonlarının nasıl aranacağını fonetik benzerlik yazısında ele aldık.
- Kavramsal benzerlik: işaretlerin çağrıştırdığı anlam ve çeviri karşılıkları. Yabancı bir kelimenin anlamı ancak ortalama tüketicinin o anlamı bilmesi hâlinde dikkate alınır.
- Mal ve hizmet benzerliği: niteliği, amacı, dağıtım kanalı ve rakip ya da tamamlayıcı olup olmadıkları. SMK m.11/4'e göre malların aynı sınıfta yer alması benzerliğe, farklı sınıfta yer alması da benzemezliğe karine teşkil etmez.
Bu dört boyutun yanında önceki markanın ayırt edici gücü de tartılır. Kılavuza göre mal ve hizmetle bağlantısı olmayan, anlamı bilinmeyen kelimeler görece yüksek ayırt ediciliğe sahiptir; tüketici gözünde belirli bir anlamı olan kelimeler ise daha düşük ayırt edicilik taşıyabilir. Pratikte bu, uydurma bir fantezi kelimeye yakın bir ad seçmenin, sektörde yaygın bir kelimeye yakın ad seçmekten daha riskli olduğu anlamına gelir.
Resen Ret ile İtiraz Üzerine Ret Arasındaki Fark Nedir?
m.5/1-ç'de Kurum kendiliğinden ve yüksek bir eşikle bakar; m.6/1'de ise önceki hak sahibinin itirazı gerekir ve aranan benzerlik düzeyi daha düşüktür. Bu ayrım, aynı skorun iki kanalda farklı anlam taşımasına yol açar:
| Ölçüt | Resen ret (SMK m.5/1-ç) | İtiraz üzerine ret (SMK m.6/1) |
|---|---|---|
| Kim başlatır? | TÜRKPATENT kendiliğinden | Önceki hak sahibi; Bültende yayımdan itibaren 2 ay içinde (m.18) |
| Aranan benzerlik | Aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer | İlişkilendirme dâhil karıştırılma ihtimali |
| Mal/hizmet şartı | Aynı veya aynı tür | Aynı veya benzer |
| Yalnız okunuş benzerliği | Kılavuza göre üst düzeyde görsel benzerlik yoksa genellikle yetmez | Görsel ve kavramsal boyutla birlikte ayrı bir boyut olarak tartılır |
| Aşma yolları | Noter onaylı muvafakatname (m.5/3) | Uzlaşma (m.19/4), beş yıldan eski dayanak markada kullanım ispatı talebi (m.19/2) |
Eşiğin yüzdeyle ifade edilemeyeceğinin açık bir örneği yine Kılavuzdadır: yalnız "x" ile "ks" farkı bulunan uzun kelimeler kural olarak ayırt edilemeyecek kadar benzer sayılırken, kısa kelimelerde aynı farkın işaretleri yeterince farklılaştırabileceği kabul edilir. Aynı harf değişikliği, kelimenin uzunluğuna göre farklı sonuç doğurur.
Pratik sonuç şudur: yalnız okunuşu benzeyen, görsel olarak farklı yazılmış bir başvuru resen incelemeden geçip Bültende yayımlanabilir ve ardından itirazla karşılaşabilir. Kurumun başvurunuzu yayımlaması, benzer marka bulunmadığı anlamına gelmez. İki kanalı benzer marka nedeniyle tescil reddedilir mi yazısında ayrıntılı karşılaştırdık; resen reddi aşmanın yolu olan belgeyi ise muvafakatname ile marka tescili yazısında anlattık.
Aynı Skor, Farklı Sonuç: Örnek Tablo
Aynı harf skoru, mal/hizmet ilişkisine ve markanın yapısına göre bambaşka sonuçlar doğurabilir. Tablodaki bütün marka adları uydurmadır; skorlar yukarıdaki Levenshtein formülüyle hesaplanmıştır. "Olası değerlendirme" sütunu genel eğilimi gösterir, kesin sonuç değildir.
| Önceki marka (örnek) | Yeni başvuru (örnek) | Harf skoru | Mal/hizmet ilişkisi | Olası değerlendirme |
|---|---|---|---|---|
| VELORA — kahve (30. sınıf) | VELURA — kahve (30. sınıf) | %83 | Aynı mal | Anlamsız bir kelimede ortadaki tek harf farkı: resen ret riski dahi vardır, itirazda risk yüksektir. |
| VELORA — kahve (30. sınıf) | VELURA — kafe hizmetleri (43. sınıf) | %83 | Farklı sınıf, ilişkili alan | Resen ret beklenmeyebilir; itiraz hâlinde karıştırılma ihtimali ciddi biçimde tartışılır. |
| VELORA — kahve (30. sınıf) | VELURA — iş makineleri (7. sınıf) | %83 | İlgisiz | Karıştırılma ihtimali düşüktür; önceki marka tanınmışsa m.6/5 ayrıca değerlendirilir. |
| KALVIRA — yazılım (9. sınıf) | KALVIRA GROUP — yazılım (9. sınıf) | %54 | Aynı mal | Skor düşük görünse de "GROUP" ayırt edicilik katmaz; baskın unsur aynı olduğundan risk yüksektir. |
| ZEPO — kozmetik (3. sınıf) | ZEPA — kozmetik (3. sınıf) | %75 | Aynı mal | Kısa kelimelerde tek harf farkı algıyı daha kolay değiştirir; sonuç okunuşa ve sunuma göre değişir. |
| SARI ZÜRAFA — oyuncak (28. sınıf) | YELLOW GIRAFFE — oyuncak (28. sınıf) | %29 | Aynı mal | Harf örtüşmesi düşük, anlam aynıdır. İngilizce ifadenin anlamı ortalama tüketicice biliniyorsa kavramsal benzerlik itirazda tartışılır. |
İlk üç satır aynı skorun sınıf örtüşmesine göre nasıl değiştiğini, son üç satır ise skorla gerçek riskin nasıl ayrışabildiğini gösterir.
Benzerlik Skorunu Nasıl Okumalısınız?
Skoru, hukuki ölçütlere çevrilmesi gereken ham bir veri olarak ele alın. Aşağıdaki kontrol listesi bu çeviriyi sistemli hâle getirir:
- Skorun hangi yöntemle üretildiğini öğrenin: harf mesafesi mi, fonetik kod mu, görsel algoritma mı?
- Baskın unsuru ayırın; "GROUP", "TEKNO", "MARKET" gibi zayıf ekleri çıkararak karşılaştırmayı yeniden yapın.
- Kelimelerin başına bakın: fark başta mı, ortada ya da sonda mı?
- İki markayı yüksek sesle okuyun; hece sayısı ve vurgu aynı mı?
- Anlamlarını ve varsa çeviri karşılıklarını karşılaştırın.
- Mal ve hizmetleri yan yana koyun: aynı mı, aynı tür mü, ilişkili mi, ilgisiz mi?
- Bulunan kaydın dosya durumunu kontrol edin: tescilli mi, başvuru aşamasında mı, süresi dolmuş mu?
- Sonucu yüzdeyle değil, "benzemez, düşük, orta, yüksek, aynı" kademesiyle ifade edin.
Skoru yanlış okumak, sorgulamada sık görülen hatalardan yalnızca biridir; diğerlerini marka sorgulama hataları yazısında sıraladık.
Skor Yüksek ya da Düşük Çıkarsa Ne Yapmalısınız?
Yüksek skor bir alarm, düşük skor ise bir teminat değildir. Yüksek skorda önce yukarıdaki listeyle gerçek riski ölçün. Risk doğrulanırsa ada ayırt edici bir unsur eklemek, çakışan mal ve hizmetleri listeden çıkarmak ya da önceki marka sahibinden muvafakat almak gibi seçenekler değerlendirilir.
Düşük skorda ise özellikle kavramsal benzerliği ve tanımlayıcı ek tuzağını kontrol edin. Unutmayın ki hiçbir benzerlik skoru, markanızın kendisinden doğan mutlak ret nedenlerini göstermez; tanımlayıcılık ve ayırt edicilik sorunlarını marka başvurusu neden reddedilir yazısında bulabilirsiniz.
İyi bir profesyonel araştırma, sonucu yüzdeyle değil gerekçeli bir risk düzeyiyle verir. Böyle bir raporun neleri içermesi gerektiğini marka araştırma raporu yazısında anlattık.
Sonuç: Marka Benzerlik Oranı Hakkında Akılda Kalacaklar
- Kanunda da Kurum uygulamasında da tescile engel benzerlik için bir yüzde eşiği yoktur.
- Araç skorları harf, ses kodu ya da görüntü örtüşmesini ölçer; baskın unsuru, anlamı ve mal/hizmet ilişkisini ölçmez.
- Kurum resen yalnız "ayırt edilemeyecek kadar benzer" markaları reddeder; daha düşük benzerlikler itiraz üzerine değerlendirilir.
- Aynı skor, sınıf örtüşmesine göre yüksek risk de düşük risk de anlamına gelebilir.
- Skoru görsel, işitsel ve kavramsal kıyas ile mal/hizmet karşılaştırmasıyla birlikte okuyun.
Benzerlik riskinizi yüzde yerine gerekçesiyle görmek ister misiniz?
Marka adınızı, varsa logonuzu ve faaliyet alanınızı iletişim sayfamızdan iletin. TÜRKPATENT nezdinde yetkili marka vekilleriyle çalışan ekibimiz bulunan kayıtları görsel, işitsel ve kavramsal açıdan ve sınıf örtüşmesiyle birlikte değerlendirip riski kademesi ve gerekçesiyle raporlasın.
