Marka tescili kimler başvurabilir diye bakanlar için çerçeve kanunda hazır: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m.3'e göre Türk vatandaşları, Türkiye'de yerleşim yeri olan ya da sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, Paris Sözleşmesi ya da Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı olanlar ve karşılıklılık ilkesinden yararlanan devletlerin uyrukları başvurabilir. Şirket ya da ticari faaliyet şartı yoktur.
Uygulamada takılınan yer başvuru hakkı değil, başvurunun kimin adına yapılacağı oluyor. Şahıs işletmesinin vergi levhasındaki adı, henüz kurulmamış bir şirket ya da adi ortaklık başvuru sahibi olamaz. Yanlış yazılan başvuru sahibi de sonradan düzeltmeyle değiştirilemez.
SMK m.3'e Göre Marka Başvurusu Yapma Hakkı Kimlere Tanınır?
Hak dört gruba tanınır ve bu gruplardan birine girmek yeterlidir. TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) şeklî incelemede başvurunun m.3'e uygunluğunu da denetler (m.15/1).
- (a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları. Nerede yaşadığına bakılmaksızın her Türk vatandaşı bu bende girer.
- (b) Türkiye'de yerleşim yeri olan ya da sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler; Türkiye'de yaşayan yabancılar ve Türkiye'de kurulmuş şirketler gibi.
- (c) Paris Sözleşmesi ya da DTÖ Kuruluş Anlaşması hükümleri dâhilinde başvuru hakkına sahip kişiler. Bunlar kural olarak bu sözleşmelere taraf devletlerin uyrukları ile bu devletlerde yerleşik olan ya da işler durumda ticari kuruluşu bulunan kişilerdir.
- (ç) Karşılıklılık gereği, Türk vatandaşlarına sınai mülkiyet koruması sağlayan devletlerin uyrukları.
Bu liste vatandaşlığa ve Türkiye ya da uluslararası sözleşmelerle bağlantıya bakar. Başvuru sahibinin şirket olmasını, vergi mükellefi olmasını, belirli bir meslekten gelmesini ya da markayı bugün kullanıyor olmasını aramaz. Başvuru sahibi, sicilde markanın hak sahibi olarak yazılan gerçek ya da tüzel kişi demektir. Kimin başvurabileceği ile kimin adına başvurulması gerektiği ise ayrı sorulardır: ilki m.3'le, ikincisi başvuru sahibinin hukuki yapısıyla cevaplanır.
Başvuru Sahibi Türlerine Göre Başvuru Kimin Adına Yapılır?
Başvuru, hak sahibi olabilecek kişinin, yani bir gerçek kişinin ya da tüzel kişiliği olan bir yapının adına yapılır. Tüzel kişiliği olmayan bir yapı, örneğin şahıs işletmesi ya da adi ortaklık, kendi adına başvuru sahibi olamaz. Kimlik bilgisi sütunu, Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik m.3/1-g'deki tanıma dayanır.
| Başvuru sahibi türü | Tüzel kişiliği | Başvuru kimin adına yapılır | Kimlik bilgisi |
|---|---|---|---|
| Gerçek kişi | Söz konusu değil | Kişinin kendi adına | Ad, soyad; Türk vatandaşıysa T.C. kimlik numarası |
| Şahıs işletmesi | Yok | İşletme sahibinin adına | İşletme sahibinin ad, soyad ve T.C. kimlik numarası |
| Limited ve anonim şirket | Var | Şirketin ticaret unvanıyla | Ticaret unvanı ve vergi numarası |
| Kooperatif, dernek, vakıf | Var | Tüzel kişinin kendi adıyla | Adı ve vergi numarası |
| Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları | Var | Kurumun adıyla | Adı ve vergi numarası |
| Adi ortaklık | Yok | Ortakların birlikte adına | Her ortağın kimlik bilgisi ayrı ayrı |
| Birden çok başvuru sahibi | Her sahibin kendi durumuna göre | Hepsinin adına; işlemleri ortak temsilci yürütür (SMK m.147) | Her başvuru sahibinin bilgisi ayrı ayrı |
| Yerleşim yeri yurt dışında olan kişi ya da şirket | Kişinin durumuna göre | Kendi adına, marka vekili aracılığıyla (m.160/3) | Ad ya da unvan; işlemler vekâletnameyle vekil üzerinden |
Gerçek kişiler ve şahıs işletmeleri
Her gerçek kişi kendi adına marka sahibi olabilir. Reşit olmayan bir kişi adına da başvuru yapılabilir; başvuru ve sonraki işlemler yasal temsilcileri aracılığıyla yürütülür. Şahıs işletmesinin sahibinden ayrı bir tüzel kişiliği olmadığı için vergi levhasındaki işletme adı başvuru sahibi olamaz; başvuru işletme sahibinin adına yapılır. Şahıs işletmelerine özgü riskler için şahıs şirketi marka tescili yazısına bakın.
Henüz kurulmamış bir şirket de başvuru sahibi olamaz. Ticaret siciline tescil edilmeden tüzel kişilik doğmaz. Bu durumda kurucu adına başvurup markayı sonra şirkete aktarmanın yolları şirket kurmadan marka tescili rehberinde.
Şirketler, kooperatifler, dernekler, vakıflar ve kamu kurumları
Tüzel kişiler kendi adlarına başvurur ve yetkili organlarının belirlediği gerçek kişilerce temsil edilir (SMK m.160/2). Şirket başvurusunda ticaret unvanı sicildeki tam hâliyle yazılmalıdır. Başvurudan sonra yalnız imla ve açık maddi hatalar düzeltilebildiği için (m.11/6) yanlış tüzel kişi adına yapılmış bir başvuru düzeltme talebiyle doğru şirkete çevrilemez; bunun yolu devirdir. Yönetmelik, kimlik bilgisini tanımlarken kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını ayrıca sayar; bunlar adları ve vergi numaralarıyla başvurur.
Markanın kurucu adına mı şirket adına mı alınacağı ise stratejik bir karardır; işletme tipine göre karar tablosunu marka şahıs adına mı şirket adına mı rehberinde bulabilirsiniz.
Adi ortaklık ve birden çok başvuru sahibi
Adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur; başvuru ortaklık adına değil, ortakların adına birlikte yapılır. Birden çok başvuru sahibi olduğunda, vekil atanmamışsa Kurum nezdindeki bütün işlemleri, geri çekme ve vazgeçme talepleri hariç, ortak temsilci yürütür; ortak temsilci atanmamışsa başvuru formunda adı geçen ilk kişi ortak temsilci kabul edilir (SMK m.147/1). Ortak temsilcinin yerleşim yeri yurt dışındaysa işlemler vekil aracılığıyla yapılır (m.147/2). Paydaşlardan biri payını üçüncü kişiye satarsa diğerlerinin önalım hakkı vardır (m.148/3).
Birlikte sahiplik kurmadan önce kararların nasıl alınacağını, masrafların nasıl paylaşılacağını ve ayrılık hâlinde markanın kime kalacağını yazılı bir protokolle belirlemek gerekir.
Yabancılar ve Yurt Dışında Yaşayanlar Başvurabilir mi?
Evet; ama yerleşim yeri yurt dışında olan herkes TÜRKPATENT nezdinde yalnız marka ya da patent vekiliyle temsil edilir ve vekilsiz yapılan işlemler yapılmamış sayılır (SMK m.160/3). Ölçüt uyruk değil yerleşim yeridir.
Bu kural iki yönde sonuç doğurur. Yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşı m.3/a kapsamında başvuru hakkına sahiptir, ama başvuruyu vekille yapmak zorundadır. Türkiye'de yerleşik bir yabancı ise m.3/b kapsamında kendi başına başvurabilir. Yabancı bir grubun Türkiye'de kurulmuş bağlı şirketi Türk tüzel kişisidir ve kendi adına doğrudan başvurabilir.
Yabancı başvuru sahipleri için ulusal başvuru ile Madrid Protokolü üzerinden Türkiye belirlemesi arasındaki tercih, vekâletname ve rüçhan ayrıntılarıyla birlikte yabancı şirketler için Türkiye'de marka tescili rehberinde.
Marka Vekili Kimler İçin Zorunludur?
Türkiye'de yerleşik başvuru sahipleri için vekil zorunlu değildir; yurt dışında yerleşik olanlar için zorunludur. SMK m.160/1'e göre gerçek ve tüzel kişiler ile onların yetkilendirdiği, sicile kayıtlı marka veya patent vekilleri Kurum nezdinde işlem yapabilir.
| Başvuru sahibi | Vekil zorunlu mu? | Dayanak |
|---|---|---|
| Türkiye'de yerleşik gerçek kişi | Hayır; isterse kendisi başvurur | SMK m.160/1 |
| Türkiye'de kurulmuş tüzel kişi | Hayır; yetkili temsilcisi başvurabilir | m.160/1–2 |
| Yerleşim yeri yurt dışında olan kişi ya da şirket | Evet | m.160/3 |
| Ortak temsilcisi yurt dışında olan birden çok başvuru sahibi | Evet | m.147/2 |
Vekil atandığında bütün işlemler vekil tarafından yapılır ve vekile yapılan tebligat asile yapılmış sayılır (m.160/4). Vekilin ne iş yaptığı ve nasıl seçileceği marka vekili nedir yazısının konusu. Resmî ücretler başvuru sahibinin türüne ya da vekil kullanılıp kullanılmadığına göre değişmez: TÜRKPATENT 2026 marka işlem ücretleri tarifesinde tek sınıflı başvuru ücreti herkes için 2.820 TL'dir (kalem 02.01.01). Vekille yürütülen bir marka tescil başvurusu dosyasında vekil hizmet bedeli resmî ücretlere ayrıca eklenir. Tutarlar her yıl yenilenen tarifeye bağlı; işlemden önce TÜRKPATENT'in ücret tablosuna bakın.
Başvuru İçin Ticari Faaliyet Şartı Var mı?
Hayır; kanun başvuru sahibinden, listesine yazdığı işi bugün yapıyor olmasını beklemez. Başvurabilecekler çemberi bu yüzden geniş. Yine de bu serbestinin iki sınırı var.
İlk sınır kötüniyet. Kötüniyetli başvuru, gerçek bir kullanım amacı taşımadan, başkasının emeğinden yararlanmak, adı hak sahibine satmak ya da rakibi engellemek için yapılan başvuru demektir. SMK m.6/9'a göre kötüniyetle yapılan başvurular itiraz üzerine reddedilir; tescil edilmiş olsa bile m.25/1 uyarınca mahkemeden hükümsüzlüğü istenebilir. Kalıpları ve delillendirmeyi kötü niyetli marka tescili yazısında anlattık.
Öteki sınır kullanım şartı. Tescilden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan marka, talep üzerine TÜRKPATENT tarafından iptal edilebilir (m.9, m.26). Marka sahibinin izniyle yapılan kullanım, örneğin lisans alan bir şirketin kullanımı, marka sahibinin kullanımı sayılır (m.9/3). Bu yüzden başvuru sahibi, markayı fiilen kullanacak ya da kullandıracak kişi olmalıdır.
Ortak Marka ve Garanti Markasına Kimler Başvurabilir?
Bu iki özel marka türünde başvuru sahibi, işareti kendi işletmesini ayırt etmek için değil, bir grubun ya da denetlediği işletmelerin kullanımı için tescil ettirir. Ortak marka, üretim, ticaret ya da hizmet işletmelerinden oluşan bir grubun kullandığı ve gruptaki işletmelerin mal ve hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden işarettir (SMK m.31/3–4); tescili için gruba dâhil işletmelerin tümü birlikte hareket eder (m.32/3).
Garanti markası ise marka sahibinin kontrolü altında birçok işletmenin ortak özelliklerini, üretim usullerini, coğrafi menşeini ya da kalitesini garanti etmeye yarayan işarettir (m.31/1). Garanti markasının sahibi ya da ona iktisaden bağlı işletmenin mal ve hizmetlerinde kullanılması yasaktır (m.31/2); bu yüzden başvuru sahibi tipik olarak denetimi yapan bağımsız bir kuruluştur. İki türde de başvuruyla birlikte teknik şartname sunulması zorunludur (m.32/1). Ayrıntılar ortak marka ve garanti markası rehberinde.
Başvuru Sahibini Belirlerken Hangi Adımları İzlemelisiniz?
Başvuru sahibi alanı, başvurudan sonra düzeltmeyle değiştirilemeyen birkaç alandan biridir. Formu doldurmadan önce şu sırayı izleyin:
- Markayı kim kullanacak? Başvuru sahibi, markayı fiilen kullanacak ya da yazılı izinle kullandıracak kişi olmalıdır.
- Tüzel kişilik var mı? Yoksa (şahıs işletmesi, adi ortaklık, henüz kurulmamış şirket) başvuru gerçek kişi ya da kişiler adına yapılır.
- Yerleşim yeri nerede? Yurt dışındaysa başvurudan önce vekil atanır.
- Birden çok sahip olacak mı? Ortak temsilci, masraf paylaşımı ve ayrılık hâli yazılı protokolle belirlenir.
- Kimlik bilgileri doğru mu? Ad ve T.C. kimlik numarası ya da unvan ve vergi numarası resmî kayıtlarla birebir yazılır; belgelerin tam listesi marka tescili için gerekli belgeler yazısında.
- Sonradan değişiklik gerekirse: Başvuru sahibi noter onaylı devir sözleşmesi ve sicil kaydıyla değiştirilir (m.148/4, m.148/8).
Formdaki İlk Alan, En Kalıcı Karar
Kanun başvuru hakkını geniş tutmuş; dar olan, hata payı. Marka yanlış kişi adına ya da tüzel kişiliği olmayan bir yapının adıyla yazılırsa bunu düzeltme talebiyle değiştiremezsiniz, çaresi noter onaylı devirdir. Yurt dışında yaşıyorsanız işe vekil atayarak başlayın. Birden çok sahip olacaksanız protokolü başvurudan önce imzalayın.
Başvuru sahibinin kim olacağı, ortak sahiplik ya da vekil gerekip gerekmediği Webx'te başvurudan önce konuşulur; dosyayı TÜRKPATENT nezdinde yetkili marka vekilleri bu yapıya göre hazırlar. Markayı ve başvuru sahibi olarak düşündüğünüz kişi ya da kuruluşu iletişim sayfasından bildirmeniz yeterli.
